De of het? Zo kies je het lidwoord in het Nederlands
De of het
Het Nederlands heeft twee bepaalde lidwoorden: de en het. Ongeveer drie op de vier zelfstandige naamwoorden krijgen de. Sommige het-woorden herken je aan een tip: het verkleinwoord (het huisje), een werkwoord als zelfstandig naamwoord (het eten), namen van talen (het Nederlands) en woorden op -um, -isme of -ment. In het meervoud krijgt elk woord de (de huizen). Voor de rest is er maar één betrouwbare manier: leer elk woord met zijn lidwoord. Dus niet huis, maar het huis.
Laatst bijgewerkt:
de en het: de basisregel
Het Nederlands heeft twee bepaalde lidwoorden: de en het. Met allebei wijs je iets aan dat bekend en specifiek is. Er is één onbepaald lidwoord: een. Je hoeft dus alleen te kiezen tussen de en het bij een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud dat bepaald is.
| Situatie | de-woord: tafel | het-woord: huis |
|---|---|---|
| Enkelvoud, bepaald | de tafel | het huis |
| Enkelvoud, onbepaald | een tafel | een huis |
| Meervoud | de tafels | de huizen |
| Ontkenning | geen tafel | geen huis |
De belangrijkste rij in de tabel is de derde: *in het meervoud krijgt elk woord de. Ook een en geen zijn voor beide soorten woorden hetzelfde. Je kiest dus alleen tussen de en het* bij een woord in het enkelvoud dat bepaald is.
Waar komt dat verschil vandaan? Het oude Nederlands had drie grammaticale geslachten, net als het Duits nu nog: mannelijk, vrouwelijk en onzijdig. Mannelijk en vrouwelijk zijn in de loop van de tijd samengevallen en kregen de; onzijdige woorden hielden het. Die geslachten hebben niets met de betekenis te maken: het meisje is onzijdig, de stoel is mannelijk. Daarom helpt het niet om te denken: is het een mens of een ding?
Ongeveer drie op de vier zelfstandige naamwoorden krijgen de. De het-woorden leren is dus het kleinere werk: de rest is waarschijnlijk de.
Welke woorden krijgen het?
De tips hieronder gelden maar voor een deel van de het-woorden. Maar waar ze gelden, kun je er bijna altijd op vertrouwen. De eerste drie zijn het betrouwbaarst.
| Tip | Voorbeelden | Let op |
|---|---|---|
| Verkleinwoord op -je, -tje, -pje, -etje, -kje | het huisje, het meisje, het kopje | Geen uitzonderingen. Ook als het grondwoord de is: de tafel → het tafeltje. |
| Werkwoord dat je als zelfstandig naamwoord gebruikt | het eten, het leven, het zwemmen | Geen uitzonderingen: Het zwemmen is gezond. |
| Namen van talen | het Nederlands, het Engels, het Spaans | in het Nederlands. Als je zegt dat je een taal spreekt, gebruik je geen lidwoord: Ik spreek Nederlands. |
| Woorden op -um | het museum, het centrum, het album | De bekendste uitzondering: de datum. |
| Achtervoegsels -isme en -ment | het toerisme, het document, het moment | Heel weinig uitzonderingen. |
| Woorden uit een werkwoord met be-, ge-, ont-, ver- | het begin, het gesprek, het ontbijt, het verhaal | Uitzonderingen met de: de verkoop, de verhuur; en de veelgebruikte woorden de gemeente, de gedachte, de gewoonte, de geboorte. |
| Achtervoegsel -sel | het voedsel, het raadsel | Hoort -sel bij het woord zelf en is het geen achtervoegsel? Dan de, zoals in de mossel en de oksel. |
| Metalen | het goud, het zilver, het ijzer | — |
| Windrichtingen, de meeste sporten en spellen | het noorden, het voetbal, het tennis | — |
| Een kleur of bijvoeglijk naamwoord als zelfstandig naamwoord | het rood, het groen, het nieuwe | Het nieuwe aan deze telefoon is de camera. |
In een samenstelling bepaalt het laatste deel het lidwoord. het huis + de arts = de huisarts; de zieken + het huis = het ziekenhuis. Weet je het lidwoord van een lang woord niet? Kijk dan naar het laatste deel.
Welke woorden krijgen de?
de is de grote groep. Deze tips laten vooral zien waar je zeker kunt zijn. In de groepen hieronder zitten bijna geen het-woorden.
| Tip | Voorbeelden | Let op |
|---|---|---|
| Mensen: beroepen, familie, rollen | de man, de moeder, de docent, de buurvrouw | Uitzonderingen: het kind en verkleinwoorden (het meisje). |
| -heid | de gezondheid, de mogelijkheid, de vrijheid | Geen uitzonderingen. |
| -ing | de woning, de vergadering, de opleiding | het ding telt niet mee: daar is -ing geen achtervoegsel. |
| -tie en -sie | de informatie, de politie, de televisie | — |
| -teit | de universiteit, de kwaliteit, de activiteit | — |
| -ij en -erij | de bakkerij, de partij, de maatschappij | — |
| -age | de garage, de bagage, de reportage | Uitzondering: het percentage. |
| Woorden uit een werkwoord die eindigen op -st | de winst, de komst, de dienst | — |
| Zelfstandig naamwoord dat gelijk is aan de stam van een werkwoord | de val, de groei, de start | Uitzonderingen: het werk, het deel. |
| Fruit, bomen, bloemen; cijfers en letters | de appel, de eik, de roos, de drie, de a | — |
Je hoort vaak dat het voor dingen is en de voor mensen. De tabel laat zien waarom dat niet werkt: de tafel, de stoel en de deur zijn dingen, en het kind en het meisje zijn mensen. Is er geen tip? Dan is er maar één betrouwbare manier: leer het woord met zijn lidwoord.
Hoe het lidwoord de rest van de zin verandert
De echte reden om de/het te leren is niet het lidwoord zelf. Of een woord de of het krijgt, bepaalt ook de vorm van andere woorden die erbij horen. Daarom levert één verkeerd lidwoord vaak twee of drie fouten extra op in dezelfde zin.
| Wat verandert | de-woord: stoel | het-woord: huis |
|---|---|---|
| Aanwijzend, dichtbij | deze stoel | dit huis |
| Aanwijzend, verder weg | die stoel | dat huis |
| Vraagwoord | welke stoel? | welk huis? |
| Elk/elke | elke stoel | elk huis |
| Bezittelijk: van ons | onze stoel | ons huis |
| Bijvoeglijk naamwoord + een | een grote stoel | een groot huis |
| Bijvoeglijk naamwoord + de/het | de grote stoel | het grote huis |
| Betrekkelijk voornaamwoord | de stoel die ik koop | het huis dat ik koop |
| Terugverwijzen | Hij is nieuw. | Het is nieuw. |
In het meervoud vallen de twee kolommen samen en gedraagt alles zich als een de-woord: deze huizen, die huizen, welke huizen, onze huizen, de huizen die ik ken.
Over de laatste rij struikelen veel leerders. Naar een het-woord verwijs je terug met het, maar naar een de-woord met hij, ook als het een ding is: Waar is de pen? Hij ligt op tafel. Dat klinkt in het begin misschien vreemd, maar het is gewoon gesproken Nederlands.
Of het bijvoeglijk naamwoord een -e krijgt, is een onderwerp op zich: een groot huis, maar een grote stoel. De regel: de -e valt alleen weg voor een het-woord in het enkelvoud na een, geen, elk of zonder lidwoord.
Uitzonderingen en valkuilen
Dit zijn de woorden die niet in de tabellen met tips passen, of waar leerders het vaakst over struikelen. Het label laat zien op welk niveau de uitzondering in de cursus aan bod komt.
A1het kind, het meisje
Woorden voor mensen krijgen de; deze twee zijn de uitzonderingen. meisje heeft de verkleinwoordvorm, dus het. kind is gewoon een uitzondering.
Het kind speelt met het meisje.
A1Geen het in het meervoud
Elk woord dat in het enkelvoud het is, krijgt in het meervoud de. Deze regel heeft geen uitzonderingen.
het boek → de boeken, het kind → de kinderen
A2de datum
Woorden op -um krijgen het; de bekendste uitzondering is datum.
Wat is de datum van vandaag?
A2de gemeente, de gedachte, de gewoonte, de geboorte
De meeste woorden die met ge- beginnen, zijn het. Deze vier veelgebruikte woorden zijn de. Je komt ze allemaal tegen in het dagelijks leven en in officiële brieven.
De gemeente stuurt een brief over de geboorte van je kind.
A2het werk, het deel
Zelfstandige naamwoorden die gelijk zijn aan de stam van een werkwoord, krijgen de (de val, de groei); deze twee zijn het.
Het werk begint om negen uur.
A2het percentage
Woorden op -age krijgen de; dit woord is het.
Het percentage is gestegen.
B1Woorden waarvan het lidwoord met de betekenis verandert
Eén schrijfwijze, twee betekenissen, twee lidwoorden: de bal (om mee te spelen) / het bal (feest waar je danst); de pad (dier dat op een kikker lijkt) / het pad (smalle weg); de blik (kijk) / het blik (bus van metaal).
Hij loopt over het pad en ziet de pad.
B1Woorden die allebei kunnen
Bij een paar woorden zijn beide lidwoorden goed: de/het soort, de/het filter. Daar kun je dus geen fout maken.
Het filter is vies. / De filter is vies.
Vind het lidwoord in vier stappen
- Is het meervoud? Dan is het lidwoord de. Klaar.
- Is het een verkleinwoord of een werkwoord? Eindigt het op -je, of is het de infinitief van een werkwoord (het eten)? Dan is het lidwoord het.
- Is het een samenstelling? Kijk naar het laatste deel en neem dat lidwoord: de huisarts, het ziekenhuis.
- Ken je de uitgang? -heid, -ing, -tie, -teit, -ij betekenen de; -um, -isme, -ment betekenen het. Past niets daarvan? Zoek het woord op en schrijf het op met zijn lidwoord.
Hoe je nieuwe woorden vanaf de eerste keer met hun lidwoord leert, lees je op de pagina Woordenschat.
Zo leer je de/het: vijf gewoontes
- Schrijf een zelfstandig naamwoord nooit zonder lidwoord op. Op je lijst staat de tafel, niet tafel; het huis, niet huis. Dat geldt ook voor je flitskaarten.
- Markeer alleen de het-woorden. Drie op de vier woorden zijn de. Als je de het-woorden een kleur of een sterretje geeft, heb je de helft minder werk. Zie de rest als de.
- Leer het woord in een korte combinatie. Leer niet alleen het huis, maar ook in het huis, dit huis, ons huis. Zo zit het lidwoord in je oor: als je praat, denk je niet aan een regel, maar herken je een klank.
- Twijfel je? Ga om het lidwoord heen. een en het meervoud zijn voor beide soorten hetzelfde: een huis, de huizen. Een zin die je zo bouwt, betekent meestal hetzelfde.
- Houd een lijst bij van je fouten. Elk woord waarbij je het verkeerde lidwoord gebruikt, zet je op een aparte lijst. Iedereen houdt 20 tot 30 woorden over die hij steeds verwart. Die leren levert sneller iets op dan honderden woorden opnieuw leren.
Lidwoord of geen lidwoord?
Naast de keuze tussen de en het is er nog een vraag: heb je wel een lidwoord nodig? Voor iets bekends en specifieks gebruik je de of het, voor iets nieuws of onbekends een. Praat je in het algemeen over dingen, dan gebruik je geen lidwoord: Ik hou van boeken. Op een paar plekken werkt het lidwoord anders dan veel leerders verwachten.
| Situatie | Nederlands | Wat je moet weten |
|---|---|---|
| Beroep na zijn | Ik ben docent. | Bij een beroep na ben gebruik je geen een. |
| Vervoer | Ik ga met de trein. | Bij vervoer gebruik je wel een lidwoord: met de trein, met de bus, met de fiets. |
| Algemene uitspraak over iets abstracts | Het leven is mooi. | Abstracte woorden krijgen in algemene uitspraken vaak een lidwoord. |
| Plaats | in de stad | Het lidwoord blijft staan. |
| Stof, iets wat je niet telt | Ik drink water. | Geen lidwoord. |
| Dingen in het algemeen | Ik hou van boeken. | Geen lidwoord bij een meervoud in het algemeen. |
Een telbaar woord in het enkelvoud staat in een gewone zin meestal niet zonder lidwoord: Ik woon in een huis met een tuin, niet Ik woon in huis met een tuin. Een beroep na zijn en worden is een bekende uitzondering.
De fouten die leerders het vaakst maken
De tafel? Het is nieuw.De tafel? Hij is nieuw.Naar een de-woord verwijs je terug met hij, ook als het een ding is. het gebruik je alleen voor een het-woord.
Ik ben een docent.Ik ben docent.Bij een beroep laat je een na zijn en worden meestal weg.
Ik ga met trein naar Utrecht.Ik ga met de trein naar Utrecht.Bij vervoer zeg je met de trein, met de bus, met de fiets.
Ik woon in huis met een tuin.Ik woon in een huis met een tuin.Een telbaar woord in het enkelvoud staat niet zonder lidwoord. Is het huis nog niet bekend? Dan een.
De meisje is mijn dochter.Het meisje is mijn dochter.Bij een mens verwacht je misschien de, maar het verkleinwoord op -je maakt het woord het.
Dit stoel is nieuw.Deze stoel is nieuw.dit hoort alleen bij een het-woord in het enkelvoud. stoel is een de-woord, dus deze.
Ons stad is mooi.Onze stad is mooi.ons hoort alleen bij een het-woord in het enkelvoud (ons huis); anders onze.
Het kinderen spelen buiten.De kinderen spelen buiten.In het meervoud is het lidwoord altijd de: het kind → de kinderen.
Voorbeeldzinnen per niveau
A1
- De trein vertrekt om acht uur.trein is een de-woord, zoals de meeste woorden.
- Het huis heeft drie kamers.huis is een het-woord zonder tip: uit je hoofd leren.
- De kinderen spelen in de tuin.kinderen is meervoud, dus de: het kind → de kinderen.
- Het kopje staat op tafel.kopje eindigt op -je: een verkleinwoord, dus het.
A2
- Dit boek is van mijn broer, die pen is van mij.boek is een het-woord (dit), pen een de-woord (die).
- Ons appartement is klein, maar onze buurt is rustig.appartement eindigt op -ment (het), dus ons; buurt is een de-woord, dus onze.
- Welk formulier moet ik invullen?formulier is een het-woord, dus welk zonder -e.
- Het zwemmen is goed voor de gezondheid.zwemmen is een werkwoord dat je als zelfstandig naamwoord gebruikt, dus het.
B1
- Het gesprek dat ik gisteren had, was belangrijk.gesprek begint met ge- en is een het-woord, dus dat.
- De vergadering die morgen begint, duurt twee uur.-ing geeft de, dus die.
- De universiteit heeft een nieuw gebouw.-teit geeft de; gebouw is een het-woord, dus een nieuw zonder -e.
- In het centrum van de stad ligt het museum.centrum en museum eindigen op -um, dus het; stad is een de-woord.
Test jezelf: 10 vragen over de en het
10 vragen. Na elk antwoord zie je een korte uitleg.
Welk lidwoord krijgt meisje?
Toon het antwoord
Goed antwoord: het meisje. -je is de uitgang van het verkleinwoord. Elk verkleinwoord krijgt het, ook als het over een mens gaat.
Vul in: het boek → ___ boeken
Toon het antwoord
Goed antwoord: de. In het meervoud is het lidwoord altijd de.
Waar is de pen? Welk antwoord is goed?
Toon het antwoord
Goed antwoord: Hij ligt op tafel.. pen is een de-woord. Daarom verwijs je ernaar terug met hij, ook al is het een ding.
Wat is goed?
Toon het antwoord
Goed antwoord: de informatie. Woorden op -tie krijgen de.
het huis + de arts = ___ huisarts
Toon het antwoord
Goed antwoord: de. In een samenstelling bepaalt het laatste deel het lidwoord: de arts → de huisarts.
Vul in: ___ eten is klaar.
Toon het antwoord
Goed antwoord: Het. Hier betekent eten het voedsel, en het komt van het werkwoord eten. Een werkwoord dat je als zelfstandig naamwoord gebruikt, krijgt het.
Wat is goed?
Toon het antwoord
Goed antwoord: Deze stoel is nieuw.. stoel is een de-woord, dus deze en die. dit en dat horen alleen bij een het-woord in het enkelvoud.
Welk woord eindigt op -um, maar krijgt de?
Toon het antwoord
Goed antwoord: datum. Woorden op -um krijgen het; de bekendste uitzondering is de datum.
Wat is goed?
Toon het antwoord
Goed antwoord: Ik woon in een grote stad.. stad is een de-woord. Daarom houdt het bijvoeglijk naamwoord zijn -e, ook na een. De -e valt alleen weg voor een het-woord in het enkelvoud: een groot huis.
Je werkt als verpleegkundige. Wat zeg je meestal?
Toon het antwoord
Goed antwoord: Ik ben verpleegkundige.. Na zijn laat je een voor een beroep meestal weg: Ik ben verpleegkundige, Ze is docent.
Veelgestelde vragen
Wat komt vaker voor in het Nederlands, de of het?
de. Ongeveer drie op de vier zelfstandige naamwoorden krijgen de. Bij een woord dat je niet kent, is de dus de betere gok. Maar een gok is geen vervanging voor het woord leren met zijn lidwoord.
Klopt het dat het voor dingen is en de voor mensen?
Nee. Het werkt voor sommige woorden voor mensen (de man, de moeder), maar de meeste dingen krijgen ook de (de tafel, de deur, de auto). En twee van de meest gebruikte woorden voor mensen zijn het (het kind, het meisje). Gebruik liever de tabellen met tips op deze pagina.
Hoe weet ik of een woord de of het is?
Begin met de gevallen waar een regel voor is: het meervoud is altijd de, verkleinwoorden en werkwoorden als zelfstandig naamwoord zijn altijd het, en in een samenstelling beslist het laatste deel. Kijk daarna naar de uitgang: -heid, -ing, -tie betekenen de; -um, -isme, -ment betekenen het. Is er geen tip? Zoek het woord op en schrijf het op met zijn lidwoord.
Begrijpen mensen me nog als ik het verkeerde lidwoord gebruik?
Ja: wie de huis zegt, wordt begrepen. Bij de beoordeling van het Staatsexamen NT2 op B1 verlaagt een fout met het lidwoord op zich je niveau niet. Maar aanwijzende woorden, bijvoeglijke naamwoorden en bezittelijke woorden hangen allemaal af van het lidwoord. Zo wordt één verkeerd lidwoord in een zin snel meerdere fouten. Op B2 valt het meer op.
Een meisje is een vrouwelijk persoon; waarom is het het meisje?
Het lidwoord volgt de vorm van het woord, niet de betekenis. meisje is het verkleinwoord van het oude woord meid, en elk verkleinwoord krijgt het. Verwijs je met een voornaamwoord terug naar het meisje, dan wint de betekenis wel: Het meisje is acht. Ze zit in groep vijf.
Deze regel in de cursus
Je kunt deze regel met oefeningen leren in deze lessen van Taalnest:
A1 · Thema 6: Kleding, winkel en weer
6.5 De of het bij kleding (De of het bij kleding)Open de les
A1 · Thema 8: Vrije tijd, club en vrienden
8.16 De, het en een herhalen (De, het en een herhalen)Open de les