Wat is inburgering? Een gids voor inburgeren in Nederland
Laatst bijgewerkt:
Veel mensen die met een verblijfsvergunning lang in Nederland gaan wonen, moeten laten zien dat ze Nederlands kunnen en dat ze weten hoe het land in grote lijnen werkt. Die plicht heet inburgering: je moet inburgeren.
Deze pagina legt uit hoe die plicht er nu uitziet, op basis van officiële bronnen: voor wie hij geldt, welke leerroutes en examens er zijn, hoeveel tijd je hebt, wat er gebeurt als je te laat bent en wie wat betaalt. Elk getal en elke datum op deze pagina komt uit de officiële bronnen onderaan.
Eerst een waarschuwing. Veel informatie over inburgering op internet is geschreven voor de oude wet, en dat staat er vaak niet bij. Kijk bij alles wat je leest naar de datum en naar de wet waar het over gaat.
Wie moet inburgeren?
Volgens Rijksoverheid moeten mensen die van buiten de Europese Unie komen en lang in Nederland gaan wonen, in de regel inburgeren. Zodra je inburgeringsplichtig wordt, stuurt DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) je vanzelf een brief. Je hoeft je plicht dus niet zelf te zoeken, maar het is wel belangrijk dat je die brief niet mist.
Deze groepen hoeven niet in te burgeren:
- Inwoners van EU-landen en van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland
- Mensen jonger dan 18 jaar
- Mensen die ouder zijn dan de AOW-leeftijd
- Mensen die tijdens de leerplichtige leeftijd acht jaar of langer in Nederland hebben gewoond
- Mensen met een Nederlands diploma, certificaat of ander document uit Nederlandstalig onderwijs
- Mensen die tijdelijk komen, om te werken of te studeren
Voor elk punt op deze lijst heb je een document nodig als bewijs, en DUO beslist. Tussen “ik denk dat ik vrijgesteld ben” en “ik heb een vrijstelling” zit dus een aanvraag. In het deel over vrijstelling komen we daarop terug.
Welke wet geldt voor jou: Wi2013 of Wi2021?
Dit is het belangrijkste onderscheid op deze pagina. De twee wetten vragen verschillende dingen, en wie zich voorbereidt op de verkeerde wet, verliest tijd.
| Datum waarop je inburgeringsplichtig werd | Wet die geldt |
|---|---|
| Vóór 1 januari 2022 | Wet inburgering 2013 (Wi2013) |
| 1 januari 2022 of later | Wet inburgering 2021 (Wi2021) |
Het gaat dus niet om de datum waarop je in Nederland kwam, maar om de datum waarop je inburgeringsplichtig werd. Weet je niet onder welke wet je valt? Dat staat in je account “Mijn Inburgering” bij DUO.
Twee verschillen zijn het belangrijkst:
- Het niveau is omhooggegaan. In het oude systeem was A2 het uitgangspunt; onder de Wi2021 is dat B1. Door die ene verandering klopt geen enkele oudere gids meer die zegt dat A2 genoeg is.
- De gemeente doet mee. Onder de Wi2021 kies je samen met de gemeente een leerroute. Die komt in een persoonlijk plan: het PIP (Persoonlijk plan Inburgering en Participatie). Je termijn begint bij dat plan.
Onder de Wi2021 is er ook geen ONA-examen. ONA (Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt) hoort bij de oude wet; onder de Wi2021 komt de MAP (zie verderop) ervoor in de plaats. ONA kan nog wel terugkomen als je Nederlander wilt worden: met een afgeronde MAP heb je bij naturalisatie vrijstelling van ONA.
Voordat je komt: het basisexamen in het buitenland
Voor mensen die voor lange tijd naar hun familie in Nederland komen, begint een deel van het proces al vóór het vertrek: het basisexamen inburgering, dat je aflegt bij een Nederlandse ambassade of een consulaat in het buitenland.
Rijksoverheid heeft hier een aparte uitleg over, en die is het noemen waard, want de meeste gidsen slaan hem over. Sinds 1 januari 2022 moeten nieuwkomers met de Turkse nationaliteit die voor lange tijd bij familie in Nederland willen wonen, ook het basisexamen in het buitenland doen. Vroeger hoefde dat niet. Hetzelfde geldt voor imams en godsdienstleraren. Het examen is verplicht voor mensen van 18 jaar of ouder die de AOW-leeftijd nog niet hebben bereikt. Voor mensen met de Turkse nationaliteit vindt het plaats op afspraak, bij het VFS-centrum in Ankara.
Met dat examen ben je nog niet klaar. Wie het in het buitenland haalt en naar Nederland verhuist, rondt de inburgering hier af. Het examen in het buitenland is een voorwaarde, geen eindpunt.
Buiten deze stap vallen: kennismigranten, studenten, mensen die tijdelijk bij familie op bezoek komen, tijdelijke werknemers en mensen met de Turkse nationaliteit die op 1 januari 2022 al met een verblijfsvergunning in Nederland woonden.
Weet je niet zeker welke beschrijving bij jou past? DUO en de IND beslissen. Deze pagina geeft een algemene uitleg; voor je eigen situatie ga je uit van de brief van DUO en je contactpersoon bij de gemeente.
Drie leerroutes
Onder de Wi2021 volgt niet iedereen hetzelfde pad. Na het brede gesprek met de gemeente (de brede intake) komt een van de drie leerroutes in je PIP.
| Leerroute | Doel | Voor wie |
|---|---|---|
| B1-route | Het hoogst haalbare taalniveau, uitgangspunt B1 | De hoofdroute |
| Onderwijsroute | B1 of B2 plus extra vakken | Jongeren die verder gaan in het Nederlandse onderwijs |
| Z-route | Onder A2; in de regel geen centraal examen | Mensen die minder goed kunnen leren |
Een paar details zijn in de praktijk belangrijk:
- Op de B1-route kun je naar A2 als je aan de voorwaarden voldoet. Het doel B1 lijkt aan het begin misschien eng, maar het is geen weg zonder uitweg. Wie wil, kan ook B2-examens doen.
- De onderwijsroute heeft extra vakken, bijvoorbeeld Engels, rekenen of loopbaanoriëntatie. Die worden niet centraal geëxamineerd, maar door de instelling die het taalschakeltraject geeft. Volgens Divosa kost een traject op deze route gemiddeld ongeveer €17.000, en voor 2026–2029 is er apart budget voor.
- Op de Z-route kun je examens doen als je vooruitgaat. In de regel is er geen centraal examen. Maar ga je genoeg vooruit, dan kun je een of meer A2-examens doen. De gemeente moet dat in het PIP zetten, en de onderdelen die je haalt, staan op het certificaat van de Z-route.
Welke examens doe je?
Op de B1-route en de onderwijsroute zijn er vijf centrale examens: vier taalvaardigheden en één examen over de Nederlandse samenleving.
- Lezen
- Luisteren
- Schrijven
- Spreken
- KNM: Kennis van de Nederlandse Maatschappij
Je doet de examens op een computer. Volgens Divosa kan dat op zes locaties: Amsterdam, Eindhoven, Rijswijk, Rotterdam, Utrecht en Zwolle. DUO regelt de aanmelding en de afname. De B1- en B2-examens hebben vaste examendagen. A2 en KNM zijn flexibeler, en soms kun je meerdere onderdelen op één dag doen. Heb je een beperking of een andere bijzondere situatie, dan is een aangepast examen mogelijk.
De examens zijn gebaseerd op het Europees Referentiekader (ERK). Voor de B1-route en de onderwijsroute geldt Programma I van het Staatsexamen Nt2 (B1). Het CvTE is verantwoordelijk voor de inhoud, en Cito en Bureau ICE maken de vragen in opdracht van het CvTE. Hoe het Nt2-examen verschilt van inburgering lees je apart.
Twee verplichtingen die de meeste gidsen vergeten: PVT en MAP
Naast de centrale examens heeft de Wi2021 nog twee onderdelen die je bij de gemeente doet. Het zijn geen examens, maar ze horen wel bij de plicht. Rond je ze te laat af, dan kun je een boete krijgen:
- PVT (participatieverklaringstraject). Verplicht voor gezinsmigranten. De gemeente biedt het aan, en onder de Wi2021 kost het je niets.
- MAP (Module Arbeidsmarkt en Participatie). Je doet de MAP bij de gemeente, je betaalt er niets voor, en de inhoud staat in je PIP. Verplicht voor gezinsmigranten.
Je richten op de examens en deze twee vergeten: dat is een van de stille oorzaken van een overschreden termijn.
Hoeveel tijd heb je?
Drie jaar. Volgens Divosa begint de termijn op de dag na de datum van het PIP (de dagtekening). Niet op de dag dat je Nederland binnenkwam, en niet op de dag dat de brief bij je aankwam.
Dat verschil kan weken schelen, niet één dag: tussen de datum op het PIP en de dag waarop jij het zag, kan tijd zitten. Vul je PIP-datum in bij de termijncalculator, dan zie je hoeveel tijd je nog hebt.
Verlenging is mogelijk, maar je kunt maar in een korte periode een aanvraag doen. Volgens artikel 4.5 van het Besluit inburgering 2021 kun je een verzoek op zijn vroegst zes maanden voor het einde van de termijn doen. Het ministerie beslist binnen acht weken na je aanvraag. Let op: je telt die periode vanaf het einde van de termijn, niet vanaf het begin. Heb je al eens verlenging gekregen, dan werkt de regel vanaf de nieuwe einddatum.
Wat gebeurt er als je te laat bent?
Op de eigen pagina’s van DUO gaat het zo: twee maanden voor het einde van je termijn krijg je een brief. Is de termijn voorbij, dan komt er een tweede brief, de “Vooraankondiging termijnoverschrijding”. Daarin staat dat je misschien een boete krijgt. DUO moet eerst een besluit nemen voordat een boete definitief is, en het bedrag kan nog veranderen.
Er is één belangrijke uitzondering: een asielstatushouder krijgt nooit een boete. Na een uitspraak van de Raad van State geeft DUO statushouders onder de Wi2013 of de Wi2021 geen boete als ze te laat zijn met inburgeren. DUO vraagt de lening voor inburgering ook niet terug.
Krijg je wel een boete, dan zijn dit de maximale bedragen:
| Te laat met | Boete |
|---|---|
| Afronden van de leerroute | maximaal €1.000 |
| Afronden van het PVT | €340 |
| Afronden van de MAP | €340 |
De boete voor de leerroute is geen vast bedrag. Je leerroute, het aantal lesuren bij een erkende school, het aantal keren dat je examen deed en het aantal onderdelen dat je haalde, tellen allemaal mee.
Met een boete is de plicht niet klaar. Je krijgt extra tijd, en hoeveel hangt af van hoe ver je bent:
| Gehaalde examens op B1-route / onderwijsroute | Extra tijd |
|---|---|
| Geen | 2 jaar |
| 1 examen | 1,5 jaar |
| 2 examens | 1 jaar |
| 3 of 4 examens | 6 maanden |
Op de Z-route kijken ze niet naar examens maar naar lesuren: tot 200 uur geeft twee jaar, 200–400 uur 1,5 jaar, 400–600 uur een jaar en 600–800 uur zes maanden. Ben je te laat met het PVT of de MAP, dan krijg je zes maanden; ben je met allebei te laat, dan een jaar. Heb je meerdere boetes, dan tel je de extra periodes niet bij elkaar op: de langste geldt.
Die extra tijd komt niet bovenop je oude einddatum. Artikel 24, lid 2, van de Wet inburgering 2021 zegt dat de nieuwe termijn loopt vanaf de bekendmaking van het boetebesluit (de boetebeschikking), en dat hij maximaal twee jaar is. Artikel 25 past dezelfde regel toe op de boete voor de leerroute. In de praktijk betekent dit: heb je een boete gekregen, tel je nieuwe einddatum dan vanaf de datum van het boetebesluit, niet vanaf je PIP-datum. Die datum staat in de brief met het besluit. Alleen al dit verschil kan je berekening maanden verschuiven.
Wat kost het, en wie betaalt?
Onder de Wi2021 is de betaling helemaal anders, afhankelijk van of je wel of geen asielstatus hebt.
Ben je asielstatushouder? Dan betaalt je gemeente de cursus. Voor elk examen zijn de eerste twee pogingen kosteloos, behalve als je een examen doet op een lager niveau dan in je PIP staat (een hoger niveau is geen probleem). Meer pogingen betaal je zelf, en daarvoor kun je niet lenen bij DUO.
Heb je geen asielstatus (ben je bijvoorbeeld gezinsmigrant)? Dan betaal je de cursus en de examens zelf, of je leent geld bij DUO. Die lening kun je alleen gebruiken bij erkende scholen.
Examengeld (Wi2021, tabel van DUO):
| Examenonderdeel | Prijs |
|---|---|
| Lezen | €50 |
| Luisteren | €50 |
| Schrijven | €50 |
| Spreken | €50 |
| KNM | €50 |
| Totaal | €250 |
De MAP doe je bij de gemeente en kost je niets; ook het PVT is onder de Wi2021 kosteloos. De prijs van een cursus verschilt per school. Er is geen vaste prijs, dus je moet het aan de school vragen. Sommige gemeenten betalen de reiskosten voor een cursus in een andere stad, maar niet allemaal.
Wie is vrijgesteld: vrijstelling of ontheffing
Veel bronnen gooien deze twee op één hoop en noemen alles “vrijstelling”. Toch rusten ze op verschillende gronden:
- Vrijstelling: je kunt laten zien dat je de kennis en vaardigheden al hebt. Het typische voorbeeld is Nederlandstalig onderwijs in het buitenland. Onder de Wi2021 is het taalniveau dat je daarvoor nodig hebt, verhoogd naar B1.
- Ontheffing: je kunt laten zien dat het voor jou blijvend onmogelijk is om aan de plicht te voldoen, bijvoorbeeld door een psychische of lichamelijke beperking of een verstandelijke beperking. Er bestaat ook gedeeltelijke ontheffing, en ontheffing om bijzondere individuele omstandigheden.
In beide gevallen doe je de aanvraag zelf bij DUO, en DUO beslist. De gemeente moet je tijdens de brede intake op de mogelijkheid wijzen en je de weg wijzen. Een vrijstelling komt dus niet vanzelf: zolang je geen aanvraag doet, blijft de plicht bestaan.
KNM is veranderd op 1 juli 2025: oude vragenbanken zijn verouderd
In deze val trappen mensen die zich voorbereiden het vaakst. Volgens de aankondiging van Rijksoverheid van 30 juni 2025 is het KNM-examen vanaf 1 juli 2025 gebaseerd op nieuwe eindtermen. De nieuwe eindtermen stonden in 2024 in de Staatscourant. De vorige herziening was van 2015, dus deze vernieuwing kwam na tien jaar.
Wat er veranderd is:
- Meer aandacht voor het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Kandidaten moeten weten dat vrouwen in Nederland mogen werken en hun eigen leven mogen inrichten.
- Kennis over de Holocaust is toegevoegd: wat de Holocaust was, dat veel Nederlandse Joden zijn omgekomen, en dat antisemitisme en discriminatie verboden zijn.
- De vragen toetsen kennis in plaats van gedrag.
Cito maakte het nieuwe examen en coördineerde de herziening in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. DUO neemt het examen af. Wat dit in de praktijk betekent: wie leert met vragenbanken van vóór 1 juli 2025, bereidt zich met gaten voor. Wat KNM is en wat erin zit, staat op een eigen pagina, en de acht thema’s worden een voor een uitgelegd.
Waar begin je?
Deze volgorde werkt:
- Zoek uit onder welke wet je valt (Mijn Inburgering). Voor de Wi2013 en de Wi2021 bereid je je verschillend voor. De stappen van het proces, vanaf de brief van DUO, staan hier.
- Zoek de datum van je PIP op en bereken je einddatum. De termijn begint op de dag na de datum van het PIP. De calculator doet precies dat.
- Kijk of een vrijstelling of ontheffing voor jou geldt. Valt je diploma of je situatie daaronder? Doe dan eerst een aanvraag bij DUO, voordat je een cursus betaalt.
- Zet het PVT en de MAP in je agenda. Als die nog openstaan wanneer je examens klaar zijn, loopt de klok gewoon door.
- Begin op tijd met KNM. Je kunt het los van de taalexamens leren, en oefenen met actuele vragen heeft direct invloed op je resultaat. Doe hier het gratis KNM-oefenexamen, of lees per thema wat je moet weten.
Voor de meeste van die stappen is er een gratis hulpmiddel; ze staan samen op één pagina.
Elk getal en elke datum op deze pagina komt uit de officiële bronnen hieronder en klopte op de datum bovenaan de pagina. De regels veranderen vaak. Voor je eigen situatie gaan de brief van DUO en je contactpersoon bij de gemeente voor.