Vrijstelling en ontheffing van inburgering: wie, en hoe vraag je het aan?

Laatst bijgewerkt:

Er zijn manieren om onder de inburgeringsplicht uit te komen. Vaak worden ze allemaal met één woord aangeduid, maar het gaat om drie verschillende dingen, met andere voorwaarden, andere kosten en andere gevolgen.

Hoe de inburgeringsplicht als geheel werkt, lees je op de hoofdpagina. Deze pagina gaat alleen over de uitwegen.

Eerst drie woorden uit elkaar halen

Begrip Wat het betekent Wanneer
Vrijstelling Je weet al genoeg; geen examen nodig Diploma, lang in Nederland, een Nt2-resultaat
Ontheffing Inburgeren is voor jou blijvend onmogelijk Ziekte, beperking, bijzondere omstandigheden
Extra tijd Geen vrijstelling, alleen meer tijd Een tijdelijk probleem, een vertraging

Wat dit in de praktijk betekent: is je situatie tijdelijk, vraag dan geen ontheffing aan. DUO zegt dat zelf duidelijk: is je ziekte of beperking niet blijvend, dan vraag je extra tijd aan. Een verzoek om extra tijd is kosteloos. Een aanvraag voor ontheffing niet.

Wanneer je misschien helemaal vrijgesteld bent

Volgens het overzicht van DUO zijn dit onder de Wi2021 de situaties waarin je misschien helemaal geen examen hoeft te doen:

  • Je hebt een ernstige ziekte of een beperking.
  • Je hebt een diploma gehaald in Nederland. Of je hebt een Nederlandstalig diploma gehaald in België of Suriname.
  • Je woont tien jaar in Nederland en hebt daarvan minstens vijf jaar gewerkt.
  • Je moet inburgeren, maar dat lukt niet door bijzondere omstandigheden.

In twee situaties ben je misschien voor een deel vrijgesteld: bij een ernstige ziekte of beperking, en met een Nt2-certificaat of -diploma dat recht geeft op gedeeltelijke vrijstelling. Hoe je gehaalde Nt2-onderdelen meetellen voor inburgering, lees je apart.

De AOW-leeftijd

Een aparte situatie: heb je recht op AOW, dan hoef je niet meer in te burgeren. De plicht duurt tot de AOW-leeftijd, en daarna zijn er geen examens. Let op één gevolg: vanaf dat moment kun je ook niet meer lenen voor inburgering.

Wil je toch Nederlander worden, dan kunnen de gemeente of de IND je om een inburgeringsdiploma vragen. Je kunt dan vrijwillig inburgeren.

Vrijstelling met een diploma

Heb je een geschikt diploma, dan zijn er twee soorten vrijstelling mogelijk: gehele vrijstelling (je doet geen enkel examen) en gedeeltelijke vrijstelling (je slaat een deel van het examen over en doet de rest).

De aanvraag gaat zo: je vult het formulier in (de voorwaarden en de documenten die je nodig hebt, staan op het formulier); je stuurt het formulier en de documenten per post naar DUO; DUO beslist of je een vrijstelling krijgt en welke soort. Er zijn aparte formulieren voor de Wi2021 en de Wi2013, dus je moet weten onder welke wet je valt.

Tien jaar in Nederland gewoond en vijf jaar gewerkt

Woon je hier al lang, dan is dit misschien de nuttigste weg. De officiële naam onder de Wi2021 is “vrijstelling wegens aantoonbaar voldoende ingeburgerd”.

Je moet aan alle voorwaarden tegelijk voldoen:

  • Je hebt een brief van DUO gekregen waarin staat dat je moet inburgeren.
  • Je woont tien jaar of langer in Nederland, en je hebt in die tien jaar niet in het buitenland gewoond.
  • Je hebt vijf jaar of langer in Nederland gewerkt. Vrijwilligerswerk telt ook mee.
  • Je Nederlands is goed genoeg: B1 onder de Wi2021, A2 onder de Wi2013.

De stappen: je vult het formulier Aanvraag vrijstelling inburgeringsplicht in. Je laat je werkgever een werkgeversverklaring invullen, of je print in Mijn UWV een verzekeringsbericht met je uren. Je stuurt het formulier en het document per post naar DUO. Daarna nodigt DUO je uit voor een gesprek, en dat gesprek kost €90. Na het gesprek beslist DUO.

Heb je minder dan vijf jaar maar meer dan zes maanden gewerkt? Dan kun je niet helemaal vrijgesteld worden. Kijk dan wel naar vrijstelling van ONA (Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt).

Ontheffing wegens ziekte of beperking

Deze weg kost geld en heeft een risico. Ken de stappen voordat je begint.

De aanvraag kost €225, en dat geld kun je niet lenen. Na de betaling onderzoekt een arts van Argonaut je en schrijft aan DUO of je kunt inburgeren. DUO beslist.

Het belangrijke detail: zegt de arts van Argonaut dat je binnen vijf jaar wel kunt inburgeren, dan krijg je geen ontheffing en krijg je de €225 niet terug. Krijg je de ontheffing wel, dan betaalt DUO de €225 terug. Of je voor deze aanvraag betaalt, hangt dus af van de uitkomst.

Je doet de aanvraag in Mijn Inburgering: “Digitale formulieren” → “Aanvraag ontheffing bij ziekte”. Je medische papieren neem je alleen mee naar Argonaut; je stuurt ze niet naar DUO.

Bij ziekte of een beperking zijn er naast ontheffing nog twee mogelijkheden: een aangepast examen en extra tijd.

BIO: de laatste uitweg

Ontheffing bijzondere individuele omstandigheden. Volgens DUO is die “alleen voor heel uitzonderlijke gevallen”, en dat zie je aan de voorwaarden:

  • Je hebt de brief van DUO gekregen dat je moet inburgeren.
  • Je kunt geen andere ontheffing krijgen.
  • Je kunt ook geen extra tijd krijgen.
  • Je hebt alles gedaan wat je kunt om Nederlands te leren.
  • Je kunt niet zelfstandig inburgeren, en dat gaat waarschijnlijk niet veranderen.

Eén grens is heel belangrijk: met een BIO-ontheffing kun je niet naturaliseren. Onder de plicht uitkomen en de weg naar het Nederlanderschap openhouden zijn twee verschillende dingen. BIO regelt het eerste, niet het tweede.

Een weg uit de Wi2013: AGI

De ontheffing voor de situatie “ik heb genoeg lessen gevolgd, maar ik haal de examens niet” heet AGI (aantoonbaar geleverde inspanningen). De pagina van DUO is daar duidelijk over: val je onder de Wi2021, dan is deze weg niet voor jou. Onder de Wi2021 krijg je in die situatie geen ontheffing, maar extra tijd.

Volgens artikel 4.4 van het Besluit inburgering 2021 wordt de termijn bij een “flinke inspanning” met zes maanden verlengd. De voorwaarden: je zit op de B1-route, je hebt alle uren taal- en KNM-les gevolgd (behalve als je met toestemming afwezig was), je hebt minstens twee van de vier taalonderdelen en KNM gehaald, en je hebt het PVT en de MAP afgerond. Voor gezinsmigranten en overige migranten is de voorwaarde voor de lesuren lager: minstens 450 uur.

Volgens artikel 4.5 kun je een verzoek om verlenging op zijn vroegst zes maanden voor het einde van de termijn doen, en het ministerie beslist binnen acht weken. Reken uit hoeveel tijd je nog hebt, dan zie je wanneer je kunt aanvragen. Alle redenen voor verlenging staan op een rij.

Geen vrijstelling zonder aanvraag

Bijna alles op deze pagina heeft één ding gemeen: een vrijstelling of ontheffing komt niet vanzelf. Aan de voorwaarden voldoen is niet genoeg. Je moet een aanvraag doen, en DUO beslist. De enige uitzondering zijn Nt2-onderdelen die je op of boven het niveau in je PIP hebt gehaald. Daarvoor hoef je onder de Wi2021 geen aparte aanvraag te doen.

Ook je leerroute bepaalt wat mogelijk is: naar A2 gaan kan bijvoorbeeld alleen op de B1-route. Wat de verschillende aanvragen kosten, staat op de pagina over kosten.

Voor je eigen situatie tellen de brief van DUO en de gegevens in Mijn Inburgering. Deze pagina geeft een algemene uitleg en is geen juridisch advies.