de mi het mi? Hollandacada artikel nasıl seçilir?
De of het
Hollandacada iki belirli artikel var: de ve het. İsimlerin yaklaşık dörtte üçü de alır. het alanların bir kısmı ipucuyla tanınır: küçültme eki (het huisje), mastardan isim (het eten), dil adları (het Nederlands) ve -um, -isme, -ment ile bitenler. Çoğulda bütün isimler de alır (de huizen). Geri kalanı için tek güvenilir yol kelimeyi artikeliyle birlikte öğrenmek: huis değil, het huis.
Son güncelleme:
de ve het: temel kural
Hollandacada iki belirli artikel var: de ve het. İkisi de Türkçedeki 'o ev, bu masa' gibi bilinen, belirli bir şeyi gösterir. Belirsiz artikel ise tek: een ('bir'). Yani artikel seçimi yalnız tekil ve belirli isimde sorun çıkarır.
| Durum | de-kelime (masa) | het-kelime (ev) |
|---|---|---|
| Tekil, belirli | de tafel | het huis |
| Tekil, belirsiz | een tafel | een huis |
| Çoğul | de tafels | de huizen |
| Olumsuz | geen tafel | geen huis |
Tablodaki en önemli satır üçüncüsü: *çoğulda bütün isimler de alır. een ve geen de iki türde aynı. Yani de ile het* arasında seçim yalnız tekil ve belirli isimde yapılır.
Bu ayrım nereden geliyor? Eski Hollandacada isimlerin üç dilbilgisel cinsiyeti vardı: eril, dişil ve nötr. Eril ve dişil zamanla birleşti ve de artikelini aldı; nötr isimler het ile kaldı. Bu cinsiyetin anlamla ilgisi yok: het meisje (kız) nötr, de stoel (sandalye) eril. Bu yüzden 'canlı mı, cansız mı?' diye düşünmek işe yaramıyor.
İsimlerin yaklaşık dörtte üçü de alır. Bu yüzden het-kelimeleri öğrenmek daha az yük: geri kalanı büyük olasılıkla de.
Hangi kelimeler het alır?
Aşağıdaki ipuçları het-kelimelerin ancak bir kısmını kapsar, ama kapsadıkları yerde neredeyse hiç yanılmaz. En güvenilirleri ilk üç satırda.
| İpucu | Örnekler | Dikkat |
|---|---|---|
| Küçültme eki: -je, -tje, -pje, -etje, -kje | het huisje, het meisje, het kopje | İstisnasız. Kelime aslında de olsa da: de tafel → het tafeltje. |
| İsim olarak kullanılan mastar | het eten, het leven, het zwemmen | İstisnasız: Het zwemmen is gezond (yüzmek sağlıklıdır). |
| Dil adları | het Nederlands, het Turks, het Engels | in het Nederlands (Hollandaca olarak). Dili konuşmaktan söz ederken artikel yok: Ik spreek Nederlands. |
| -um ile bitenler | het museum, het centrum, het album | En sık istisna: de datum. |
| -isme ve -ment ekleri | het toerisme, het document, het moment | İstisnası çok az. |
| be-, ge-, ont-, ver- ile başlayan, fiilden gelen isimler | het begin, het gesprek, het ontbijt, het verhaal | İstisnalar de: de verkoop, de verhuur; ayrıca sık geçen de gemeente, de gedachte, de gewoonte, de geboorte. |
| -sel eki | het voedsel, het raadsel | Sondaki -sel ek değilse de: de mossel, de oksel. |
| Metaller | het goud, het zilver, het ijzer | — |
| Yönler, çoğu spor ve oyun | het noorden, het voetbal, het tennis | — |
| İsim olarak kullanılan renk ve sıfat | het rood, het groen, het nieuwe | Het nieuwe aan deze telefoon is de camera (bu telefonun yeni tarafı kamerası). |
Bileşik kelimede artikeli son parça belirler. het huis + de arts = de huisarts (aile hekimi); de zieken (hastalar) + het huis = het ziekenhuis (hastane). Uzun bir kelimenin artikelini bilmiyorsan son parçasına bak.
Hangi kelimeler de alır?
de büyük grup olduğu için buradaki ipuçları daha çok 'emin olabileceğin yerler' gibi çalışır. Aşağıdaki gruplarda het-kelime neredeyse hiç yok.
| İpucu | Örnekler | Dikkat |
|---|---|---|
| Kişiler: meslek, akrabalık, rol | de man, de moeder, de docent, de buurvrouw | İstisna: het kind ve küçültmeler (het meisje). |
| -heid | de gezondheid, de mogelijkheid, de vrijheid | İstisnasız. |
| -ing | de woning, de vergadering, de opleiding | het ding bu gruba girmez: oradaki -ing ek değil. |
| -tie ve -sie | de informatie, de politie, de televisie | — |
| -teit | de universiteit, de kwaliteit, de activiteit | — |
| -ij ve -erij | de bakkerij, de partij, de maatschappij | — |
| -age | de garage, de bagage, de reportage | İstisna: het percentage. |
| Fiilden gelen, -st ile biten isimler | de winst, de komst, de dienst | — |
| Ön eksiz fiil kökünden isim | de val, de groei, de start | İstisnalar: het werk, het deel. |
| Meyve, ağaç, çiçek; sayı ve harf | de appel, de eik, de roos, de drie, de a | — |
Ana dilinde artikel ya da cinsiyet olan biri, kelimenin anlamından tahmin etmeye çalışır. Hollandacada bu çoğu zaman yanıltır. İpucu yoksa tek güvenilir yol kelimeyi artikeliyle öğrenmek.
Artikel cümlenin geri kalanını nasıl değiştirir?
de/het'i öğrenmenin asıl nedeni artikelin kendisi değil. Bir ismin de mi het mi olduğu, ona bağlanan birçok kelimenin biçimini belirler. Bu yüzden yanlış artikel çoğu zaman aynı cümlede iki-üç hata daha doğurur.
| Ne değişiyor | de-kelime: stoel (sandalye) | het-kelime: huis (ev) |
|---|---|---|
| 'bu' | deze stoel | dit huis |
| 'şu, o' | die stoel | dat huis |
| 'hangi' | welke stoel? | welk huis? |
| 'her' | elke stoel | elk huis |
| 'bizim' | onze stoel | ons huis |
| Sıfat + een | een grote stoel | een groot huis |
| Sıfat + de/het | de grote stoel | het grote huis |
| İlgi zamiri | de stoel die ik koop | het huis dat ik koop |
| Geri gönderme: 'o' | Hij is nieuw. | Het is nieuw. |
Çoğulda iki sütun birleşir, hepsi de-kelime gibi davranır: deze huizen, die huizen, welke huizen, onze huizen, de huizen die ik ken.
Sıfatın -e alıp almadığı ayrı bir konu: een groot huis ama een grote stoel. Kural şu: -e yalnız tekil het-kelimenin önünde een, geen, elk ya da hiç artikel yoksa düşer.
İstisnalar ve tuzaklar
Aşağıdakiler ipucu tablolarına uymayan ya da öğrencilerin en sık takıldığı kelimeler. Etiket, o istisnanın kursta hangi seviyede öğretildiğini gösteriyor.
A1het kind, het meisje
Kişi bildiren isimler de alır, bu ikisi istisna. meisje küçültme eki taşıdığı için het; kind ise kendi başına istisna.
Het kind speelt met het meisje.
A1Çoğulda het yok
Tekilde het olan her isim çoğulda de alır. Bu kuralın istisnası yok.
het boek → de boeken, het kind → de kinderen
A2de datum
-um ile bitenler het alır; en sık istisna datum.
Wat is de datum van vandaag?
A2de gemeente, de gedachte, de gewoonte, de geboorte
ge- ile başlayan isimlerin çoğu het. Bu dört sık kelime de; hepsi günlük hayatta ve resmî yazılarda çok geçiyor.
De gemeente stuurt een brief over de geboorte van je kind.
A2het werk, het deel
Ön eksiz fiil kökünden gelen isimler de alır (de val, de groei); bu ikisi het.
Het werk begint om negen uur.
A2het percentage
-age ile bitenler de alır; bu kelime het.
Het percentage is gestegen.
B1Anlamına göre artikeli değişen kelimeler
Aynı yazılışın iki anlamı, iki artikeli var: de bal (top) / het bal (balo); de pad (kara kurbağası) / het pad (patika); de blik (bakış) / het blik (teneke kutu).
Hij loopt over het pad en ziet de pad.
B1İki artikeli de alan kelimeler
Bazı kelimelerde iki artikel de doğru sayılıyor: de/het soort, de/het filter. Böyle bir kelimede yanlış yapamazsın.
Het filter is vies. / De filter is vies.
Bir kelimenin artikelini dört adımda bul
- Çoğul mu? Çoğulsa artikel de. Burada bitti.
- Küçültme mi, mastar mı? -je ile bitiyorsa ya da fiilin mastarıysa (het eten) artikel het.
- Bileşik mi? Son parçaya bak ve onun artikelini al: de huisarts, het ziekenhuis.
- Sonu tanıdık mı? -heid, -ing, -tie, -teit, -ij ise de; -um, -isme, -ment ise het. Hiçbiri değilse sözlüğe bak ve kelimeyi artikeliyle not al.
Taalnest sözlüğünde her kelimenin artikeli, çoğulu ve örnek cümleleri var: sözlükte ara. Örneğin huis sayfasında het huis ile kurulan kalıpların hepsini görebilirsin.
de/het nasıl öğrenilir? Beş alışkanlık
- Kelimeyi hiçbir zaman artikelsiz yazma. Kelime listene tafel değil de tafel, huis değil het huis yaz. Kartlarda da aynı.
- Yalnız het-kelimeleri işaretle. Dörtte üçü de olduğu için het-kelimeleri renkle ya da yıldızla ayırmak yükü azaltır. Gerisini de bil.
- Kelimeyi bir kalıpla öğren. het huis yerine in het huis, dit huis, ons huis. Kalıp artikeli kulağa yerleştirir: konuşurken artikeli düşünmek yerine kalıbı hatırlarsın.
- Emin değilsen artikelden kaçın. een ve çoğul iki türde de aynı: een huis, de huizen. Cümleyi böyle kurmak çoğu zaman anlamı değiştirmez.
- Yanlışlarını not et. Yanlış artikel kullandığın kelimeyi ayrı bir listeye yaz. Herkesin sürekli karıştırdığı 20-30 kelimelik bir listesi olur; onları bilmek, yüzlerce kelimeyi yeniden ezberlemekten daha hızlı sonuç verir.
Türkçe ile karşılaştırma: belirlilik Türkçede nerede?
Türkçede artikel yok, ama belirlilik var. Türkçe bunu çoğu zaman nesne eki -(y)ı ile gösterir: 'Kitabı okudum' bilinen bir kitap, 'Kitap okudum' belirsiz. Hollandaca aynı farkı artikelle verir.
| Türkçe | Hollandaca | Not |
|---|---|---|
| Kitap okudum. | Ik heb een boek gelezen. | Belirsiz: een. Türkçede 'bir' çoğu zaman düşer, Hollandacada een düşmez. |
| Kitabı okudum. | Ik heb het boek gelezen. | Belirli: -ı eki burada het olur. |
| Kitapları okudum. | Ik heb de boeken gelezen. | Belirli çoğul: de. |
| Kitap okumayı severim. | Ik lees graag boeken. | Genel çoğul: artikel yok. |
| Su içiyorum. | Ik drink water. | Sayılamayan ve genel: artikel yok. |
| Öğretmenim. | Ik ben docent. | Meslekte artikel yok. |
Kısa yol yalnız nesnede işe yarar: nesne Türkçede -ı alıyorsa Hollandacada de ya da het gerekir, 'bir' diyebiliyorsan een. Öznede bu ek yok: 'Kitap masada' bilinen bir kitapsa Hollandacası Het boek ligt op tafel.
Türkçe konuşanların en sık yaptığı hatalar
Ik woon in huis met een tuin.Ik woon in een huis met een tuin.Türkçede 'bahçeli evde oturuyorum' artikelsiz. Hollandacada tekil, sayılabilen isim artikelsiz kalmaz; belirsizse een.
De meisje is mijn dochter.Het meisje is mijn dochter.Kişi olduğu için de beklenir, ama -je küçültme eki kelimeyi het yapar.
Het kinderen spelen buiten.De kinderen spelen buiten.Çoğulda artikel her zaman de: het kind → de kinderen.
Dit stoel is nieuw.Deze stoel is nieuw.stoel bir de-kelime. İşaret zamiri artikele uyar: de → deze/die, het → dit/dat.
Ons stad is mooi.Onze stad is mooi.ons yalnız tekil het-kelimeyle: ons huis, ama onze stad, onze huizen.
Het boek? Hij ligt op tafel.Het boek? Het ligt op tafel.Türkçede 'o' tek kelime. Hollandacada het-kelimeye het ile, de-kelimeye hij ile geri dönülür.
Ik woon in een groot stad.Ik woon in een grote stad.stad bir de-kelime. Sıfat yalnız tekil het-kelimenin önünde, een ile birlikte -e almaz: een groot huis.
Seviyeye göre örnek cümleler
A1
- De trein vertrekt om acht uur.Tren saat sekizde kalkıyor.
- Het huis heeft drie kamers.Evin üç odası var.
- De kinderen spelen in de tuin.Çocuklar bahçede oynuyor.
- Het kopje staat op tafel.Fincan masada duruyor.
A2
- Dit boek is van mijn broer, die pen is van mij.Bu kitap kardeşimin, şu kalem benim.
- Ons appartement is klein, maar onze buurt is rustig.Dairemiz küçük ama mahallemiz sakin.
- Welk formulier moet ik invullen?Hangi formu doldurmam gerekiyor?
- Het zwemmen is goed voor de gezondheid.Yüzmek sağlığa iyi gelir.
B1
- Het gesprek dat ik gisteren had, was belangrijk.Dün yaptığım görüşme önemliydi.
- De vergadering die morgen begint, duurt twee uur.Yarın başlayan toplantı iki saat sürüyor.
- De universiteit heeft een nieuw gebouw.Üniversitenin yeni bir binası var.
- In het centrum van de stad ligt het museum.Müze şehir merkezinde.
Kendini dene: de ve het üzerine 10 soru
10 soru. Her cevaptan sonra kısa açıklamayı görürsün.
meisje hangi artikeli alır?
Cevabı göster
Doğru cevap: het meisje. -je küçültme ekidir. Küçültülmüş her isim het alır, kişi bildirse bile.
Boşluğu doldur: het boek → ___ boeken
Cevabı göster
Doğru cevap: de. Çoğulda artikel her zaman de.
Hangisi doğru?
Cevabı göster
Doğru cevap: de informatie. -tie ile biten isimler de alır.
het huis + de arts = ___ huisarts
Cevabı göster
Doğru cevap: de. Bileşik kelimede artikeli son parça belirler: de arts → de huisarts.
Boşluğu doldur: ___ eten is klaar.
Cevabı göster
Doğru cevap: Het. Burada eten 'yemek' anlamında, mastardan gelen bir isim. Mastardan isimler het alır.
Hangisi doğru?
Cevabı göster
Doğru cevap: Deze stoel is nieuw.. stoel bir de-kelime: deze ve die. dit ve dat yalnız tekil het-kelimeyle.
Hangisi doğru?
Cevabı göster
Doğru cevap: Onze stad is mooi.. ons yalnız tekil het-kelimeyle kullanılır (ons huis); stad bir de-kelime.
Hangisi -um ile bittiği hâlde de alır?
Cevabı göster
Doğru cevap: datum. -um ile bitenler het alır; en sık istisna de datum.
Hangisi doğru?
Cevabı göster
Doğru cevap: Ik woon in een grote stad.. stad bir de-kelime; een ile de sıfat -e alır. -e yalnız tekil het-kelimede düşer: een groot huis.
Waar is het boek? sorusuna doğru cevap hangisi?
Cevabı göster
Doğru cevap: Het ligt op tafel.. het-kelimeye het ile, de-kelimeye hij ile geri dönülür: Waar is de pen? Hij ligt op tafel.
Sık sorulan sorular
Hollandacada de mi daha yaygın, het mi?
de. İsimlerin yaklaşık dörtte üçü de alır. Bu yüzden bilmediğin bir kelimede de tahmini daha sık tutar; ama tahmin, kelimeyi artikeliyle öğrenmenin yerini tutmaz.
Bir kelimenin de mi het mi olduğunu nasıl anlarım?
Önce kuralı olan durumlara bak: çoğul her zaman de, küçültme ve mastar her zaman het, bileşik kelimede son parça belirler. Sonra eke bak: -heid, -ing, -tie ise de; -um, -isme, -ment ise het. İpucu yoksa sözlüğe bak; Taalnest sözlüğünde her kelimenin artikeli yazıyor.
Yanlış artikel kullanırsam anlaşılmaz mıyım?
Anlaşılırsın: de huis diyen birini herkes anlar. Staatsexamen NT2'nin B1 değerlendirmesinde de artikel hatası tek başına seviyeyi düşürmüyor. Ama işaret zamiri, sıfat ve iyelik de artikele bağlı olduğu için tek bir yanlış artikel cümlede birkaç hataya dönüşür. B2'de bu daha çok dikkat çeker.
meisje bir kız; neden het meisje?
Artikeli kelimenin biçimi belirliyor, anlamı değil. meisje, eski meid kelimesinin küçültülmüş hâli ve küçültülmüş her kelime het alır. Kıza geri dönerken ise anlam öne geçer: Het meisje is acht. Ze zit in groep vijf.
een için de de ve het ayrımı var mı?
Yok. een iki türde aynı: een tafel, een huis. Çoğulu yok (tafels, huizen) ve olumsuzu geen: Ik heb geen auto.
Bu kural kursta
Bu kuralı Taalnest kursunda şu derslerde alıştırmalarla çalışabilirsin: