Nederlands spreken: zo oefen je als er niemand is om mee te praten

Laatst bijgewerkt:

Spreken is voor de meeste mensen de reden om Nederlands te gaan leren, en tegelijk de vaardigheid die ze het langst uitstellen. Je begrijpt wat je leest, je verstaat het meeste van wat je hoort, maar als je je mond opendoet, komt de zin niet. Dat is heel normaal en heeft niets met talent te maken: spreken is de verdieping die als laatste wordt gebouwd, boven op de andere drie vaardigheden.

In Nederland is er nog een extra hindernis: zodra je twijfelt, schakelt de ander over op het Engels. Dat is vriendelijk bedoeld, maar zo verlies je je oefenkans. Met één zin stop je dat: Ik ben Nederlands aan het leren. Mogen we Nederlands praten? De meeste mensen gaan dan graag wat langzamer praten.

Spreken per niveau

Niveau Wat je kunt
A1 Jezelf voorstellen, eenvoudige vragen stellen en beantwoorden, als de ander langzaam praat en helpt
A2 Gewone situaties zoals boodschappen doen, een afspraak maken of de weg vragen met korte zinnen regelen
B1 Vertellen wat er gebeurd is, kort je mening uitleggen, je redden in een onverwachte situatie
B2 Vloeiend en spontaan praten, de voor- en nadelen van een onderwerp bespreken

Op A2 bestaat spreken voor een groot deel uit zinnen die je uit je hoofd kent. Dat is geen zwakte, maar de juiste methode. Op B1 ga je die zinnen combineren en veranderen. Zonder een voorraad vaste zinnen kom je niet op B1.

Vaste zinnen voor dagelijkse situaties

Deze zinnen komen steeds weer terug. Als je ze kent, valt het moment “wat moet ik zeggen?” weg als je in zo’n situatie komt.

De huisarts bellen

Zin Wanneer zeg je dit?
Ik wil graag een afspraak maken. Aan het begin van het gesprek
Ik heb al drie dagen koorts. Je vertelt hoe lang je al ziek bent
Ik heb pijn in mijn rug. Je vertelt waar het pijn doet
Wanneer kan ik langskomen? Je vraagt wanneer je naar de praktijk kunt komen
Moet ik nuchter komen? Je vraagt of je van tevoren niet mag eten

In de supermarkt en bij de apotheek

Zin Wanneer zeg je dit?
Waar kan ik de rijst vinden? Je zoekt een product
Hoeveel kost dit? Je wilt de prijs weten
Kan ik pinnen? Je wilt met je bankpas betalen
Heeft u dit ook in een andere maat? Iets past niet
Mag ik een tasje? Je hebt een tas nodig voor je spullen

Op het werk

Zin Wanneer zeg je dit?
Ik meld me ziek. Je bent ziek en komt vandaag niet werken
Kunt u mij uitleggen hoe dit werkt? Je weet niet hoe iets werkt
Ik heb een vraag over mijn rooster. Je hebt een vraag over je werktijden
Ik ben klaar. Wat moet ik nu doen? Je taak is af
Mag ik vrijdag vrij nemen? Je wilt een dag niet werken

Het eerste voordeel van vaste zinnen is zelfvertrouwen, het tweede is grammatica. Ik wil graag …, Kunt u …? en Mag ik …? leren je ook waar het werkwoord staat: de persoonsvorm vooraan of op de tweede plaats, het hele werkwoord (de infinitief) helemaal aan het eind.

Als er niemand is om mee te praten

Een gesprekspartner is ideaal om te oefenen, maar het is niet de enige manier. Ook zonder iemand anders kun je je mond aan het Nederlands laten wennen:

  • Jezelf vertellen wat je doet. Zeg hardop wat je aan het doen bent: Ik zet koffie. Ik doe de deur dicht. Het voelt raar, maar zo open je precies de weg van het woord in je hoofd naar het woord in je mond.
  • Schaduwen (shadowing). Luister naar een korte opname en herhaal tegelijk met de spreker, in zijn tempo en met zijn intonatie. Eerst met de tekst erbij, daarna zonder. Zo train je je uitspraak en het ritme van de zin tegelijk.
  • Jezelf opnemen. Praat een minuut over een onderwerp: hoe je dag was, je huis, je werk. Neem het op. Als je het terugluistert, hoor je waar je stilviel en welk woord je niet kon vinden. Die woorden zijn de lijst voor je volgende woordenschatoefening.
  • Reddingszinnen. Wat een gesprek gaande houdt, is vaak geen kennis, maar een zin die je tijd geeft: Kunt u dat herhalen?, Wat bedoelt u?, Hoe zeg je … in het Nederlands?, Een momentje. Leer deze in je eerste week.

De grondstof van spreken is wat je hoort. De zinnen die via je oren binnenkomen, gaan via je mond weer naar buiten. Daarom is luisteren de verborgen voorbereiding op spreken.

Waar vind je een gesprekspartner?

  • Taalcafés in de bibliotheek. Veel bibliotheken organiseren een taalcafé voor mensen die Nederlands leren: kleine groepen, onderwerpen uit het dagelijks leven, een vrijwilliger die het gesprek leidt. Dagen en tijden verschillen per vestiging. Zoek je dichtstbijzijnde vestiging op bibliotheek.nl en vraag het daar; dat is de snelste weg.
  • Een taalmaatje. Veel gemeenten en bibliotheken koppelen leerders aan een vrijwilliger, één op één. Elke week een uur vast praten levert meer op dan één lang gesprek per maand.
  • Het dagelijks leven zelf. De bakker, de buurvrouw, de juf of meester van je kind. Elk kort gesprek is oefening. Probeer de zinnen hierboven daar als eerste.

Vijf fouten die veel leerders maken

Hoe je eigen taal zinnen bouwt, neem je makkelijk mee naar het Nederlands. Daarom zie je bij mensen met heel verschillende moedertalen dezelfde fouten in de woordvolgorde terug.

1. Het werkwoord op de verkeerde plek in de hoofdzin. In een Nederlandse hoofdzin staat de persoonsvorm altijd op de tweede plaats, waarmee de zin ook begint. Twee fouten komen vaak voor: het onderwerp blijft vooraan staan, of het werkwoord gaat naar het eind.

  • ✗ Morgen ik ga naar Utrecht.
  • ✗ Morgen ik naar Utrecht ga.
  • ✓ Morgen ga ik naar Utrecht.

Begint de zin met morgen, dan schuift het onderwerp naar achter het werkwoord. Deze regel (inversie) is de verbetering die je in de eerste maanden het vaakst hoort.

2. Het werkwoord niet naar het eind sturen. Na omdat, dat en als gaat de persoonsvorm naar het eind van de bijzin:

  • ✗ …omdat ik ben ziek.
  • ✓ …omdat ik ziek ben.

3. De infinitief of het voltooid deelwoord te vroeg zetten. Met een hulpwerkwoord gaat het hoofdwerkwoord helemaal naar het eind, niet direct achter het hulpwerkwoord:

  • ✗ Ik wil gaan naar huis. / Ik heb gewerkt gisteren.
  • ✓ Ik wil naar huis gaan. / Ik heb gisteren gewerkt.

Bij zulke zinnen vergeet je in een lang verhaal ook makkelijk het laatste stuk: Ik heb gisteren mijn moeder gebeld. Korte zinnen maken is hier geen vlucht, maar de goede strategie.

4. Het onderwerp weglaten. In sommige talen zie je aan het werkwoord wie iets doet. In het Nederlands moet het onderwerp er altijd bij:

  • ✗ Ga naar huis. (Dit klinkt als een opdracht: “Ga jij naar huis!”)
  • ✓ Ik ga naar huis.

5. Een verkeerde vorm voor “nu bezig zijn”. Ik ben werken is geen Nederlands. Meestal gebruik je gewoon de tegenwoordige tijd: Ik werk. Wil je laten horen dat het op dit moment gebeurt, dan zeg je Ik ben aan het werken.

De regels achter deze patronen staan op de pagina grammatica.

Nog één ding: het Nederlands heeft een beleefde en een gewone vorm voor “jij”. Zeg u in formele situaties, tegen oudere mensen en tegen mensen die je niet kent; je tegen vrienden en familie. Op het werk merk je vaak dat mensen snel overstappen op je. Laat de ander daarin de eerste stap zetten.

Spreken in de examens

Het spreekexamen A2 doe je op de computer en het duurt ongeveer 35 minuten: je kijkt naar video’s en beantwoordt vragen hardop.

Op B1 en B2 (NT2) gaat het zo: je draagt een koptelefoon en je praat via een microfoon tegen een computer, niet tegen een mens. Een piep geeft aan dat je spreektijd begint, een tweede piep dat hij voorbij is. Een woordenboek is niet toegestaan.

Soort opdracht Spreektijd Programma I (B1) Programma II (B2)
Korte opdracht 20 seconden 8 4
Middellange opdracht 30 seconden 8 8
Lange opdracht (met voorbereidingstijd) 2 minuten — 1

Deze opzet heeft één direct gevolg voor je voorbereiding: de computer wacht niet. Stille seconden waarin je nadenkt, gaan van je antwoordtijd af. Thuis oefenen met een timer van 20 en 30 seconden is de goedkoopste examenvoorbereiding die er is.

Wat je in de examenzaal mag meenemen en welke regels er gelden voor de koptelefoon en je identiteitsbewijs, lees je op de pagina over de examendag. Hoe bepaald wordt op welk niveau je examen doet, staat op de pagina zo begint de inburgering.

Zo bouw je een examenantwoord van 30 seconden

Bij de middellange opdrachten van NT2 vragen ze je mening of een advies, en je hebt 30 seconden. Om in die korte tijd niet de draad kwijt te raken, werkt een vast schema in vier stappen goed: mening → reden → voorbeeld → conclusie.

Een voorbeeldvraag in de stijl van het examen (geen officiële examenvraag):

Uw collega wil een cursus Nederlands volgen. Hij twijfelt: ’s avonds of op zaterdag? Wat raadt u hem aan, en waarom?

Een voorbeeldantwoord:

Ik zou een cursus op zaterdag kiezen. Na een lange werkdag ben je ’s avonds vaak moe, en dan leer je minder. Op zaterdag ben je uitgerust. Ik heb zelf een avondcursus gedaan en ik viel bijna in slaap. Dus mijn advies is: kies de zaterdag.

De zinnen zijn kort, maar alle vier de stappen staan erin: Ik zou … kiezen (mening), na een lange werkdag … (reden), ik heb zelf … (voorbeeld), dus mijn advies is … (conclusie). De beoordelaar zoekt geen lange, mooie zinnen, maar een volledig antwoord op de vraag. Hoe je hetzelfde schema op papier gebruikt, zie je in de tabel met verbindingswoorden op de pagina schrijven.

Spreken oefenen met oefenexamens

Op de oefenpagina van DUO staan drie oefentoetsen voor het spreekexamen A2. Net als het echte examen werken ze op een computer met een microfoon. DUO meldt dat deze oefentoetsen niet werken in de browser Safari. Voor B1 zijn er ook losse spreekopdrachten om mee te oefenen. Die vind je via de voorbereidingspagina van CvTE.

Een spreekplan van vier weken

Week Wat je doet Waarom
1 Leer de zinnen voor één situatie uit je hoofd (bijvoorbeeld de huisarts) en zeg ze elke dag hardop. Een voorraad vaste zinnen
2 Neem jezelf elke dag een minuut op: hoe was je dag? Luister het daarna terug. Zien waar je twijfelt
3 Beantwoord vragen met een timer van 20 en 30 seconden: mening → reden → voorbeeld → conclusie. Het tempo van het examen
4 Voer minstens één echt gesprek: in een taalcafé, met een buurman of met een collega. De zinnen uitproberen in het echte leven

Test jezelf

1. Verbeter: Morgen ik ga naar mijn werk.

Morgen ga ik naar mijn werk. De zin begint met morgen. Daarom staat de persoonsvorm op de tweede plaats en komt het onderwerp erachter.

2. Verbeter: Ik kan niet komen omdat ik ben ziek.

Ik kan niet komen, omdat ik ziek ben. Na omdat gaat het werkwoord naar het eind.

3. Je wilt vertellen dat je naar huis gaat en zegt: Ga naar huis. Wat hoort de ander?

Een opdracht: “Ga naar huis!” Goed is: Ik ga naar huis. In het Nederlands laat je het onderwerp niet weg.

4. Je verstond niet wat iemand zei. Wat zeg je?

Kunt u dat herhalen? of Kunt u wat langzamer praten?

Zo oefen je spreken in Taalnest

In de lessen begint spreken nu met uitspraak herhalen: je luistert naar de voorbeeldzinnen van de les en zegt ze hardop na. Dat is de eerste stap om je mond te laten wennen aan de klanken en het ritme van het Nederlands.

Vraag-en-antwoordoefeningen en korte dialogen, dus opdrachten waarin je hardop je eigen zinnen bouwt, worden voorbereid. Ze zitten nog niet in de lessen, dus deze pagina beschrijft ze niet alsof ze er al zijn. Als ze worden toegevoegd, passen we dit stuk aan.

Veelgestelde vragen

Welk niveau heb ik nodig voordat ik ga spreken?

Geen enkel. Goedemorgen, dank u wel en Ik spreek een beetje Nederlands zijn al spreken. Als je wacht tot je “genoeg geleerd” hebt, went je mond nooit aan het Nederlands.

Ik ben bang om fouten te maken. Wat moet ik doen?

Nederlanders reageren meestal begripvol op de fouten van iemand die de taal leert. Wat hen in de war brengt, is een zin die ze niet begrijpen, niet een zin met een fout. Een korte, eenvoudige, duidelijke zin is meer waard dan een lange, perfecte zin. Wil je je fouten verzamelen? Schrijf na een gesprek een of twee zinnen op die je nog weet en controleer ze.

Is mijn accent een probleem?

Niet zolang mensen je begrijpen. Het probleem is niet je accent, maar klankfouten die de betekenis veranderen: man zeggen als je maan bedoelt. Kijk daarvoor op de pagina uitspraak.

Wat als ik in het examen een woord niet meer weet?

Stop niet, maar praat eromheen. Weet je het woord niet, beschrijf het dan: het ding waarmee je …, een soort …. De computer wacht niet op stilte, en tijd waarin je niet praat, levert niets op om te beoordelen.

Waarom is bellen moeilijker dan praten met iemand tegenover je?

Omdat je geen lippen, gezicht of handen ziet, en de geluidskwaliteit lager is. Voorbereiden helpt veel: schrijf de twee of drie zinnen op die je wilt zeggen en de vraag die je wilt stellen, en oefen je naam en geboortedatum in het Nederlands. Mis je een getal? Vraag het dan opnieuw: Kunt u dat nog een keer zeggen?