Schrijven in het Nederlands: van kort bericht tot formele brief
Laatst bijgewerkt:
Schrijven is in het dagelijks leven in Nederland een groter onderdeel dan je misschien denkt. De school laten weten dat je kind ziek is, een kapotte kraan melden bij je verhuurder, je werkgever om vrij vragen, bezwaar maken tegen een besluit van de gemeente: het meeste daarvan gaat per e-mail of via een formulier, niet via de telefoon.
Het goede nieuws is dat schrijven, anders dan spreken, je niet opjaagt. Je hebt tijd om na te denken, te controleren en te verbeteren. Daarom kan schrijven voor iemand die regelmatig oefent eerder betrouwbaar worden dan spreken.
Schrijven per niveau
| Niveau | Wat je kunt schrijven | Voorbeeld |
|---|---|---|
| A1 | Formulieren invullen, heel korte briefjes | Adres, geboortedatum, “Ik ben om 5 uur thuis.” |
| A2 | Korte, eenvoudige berichten; een korte brief over een alledaags onderwerp | Een afspraak afzeggen, een bedankje |
| B1 | Samenhangende tekst over bekende onderwerpen; een brief over een gebeurtenis of probleem | Klacht aan de verhuurder, uitleg aan een werkgever |
| B2 | Uitgebreide teksten met argumenten; een tekst die een mening verdedigt of een oplossing voorstelt | Formeel bezwaar, verslag, motivatiebrief |
Op A2 is het doel de juiste informatie over te brengen. Op B1 moeten de zinnen met elkaar verbonden zijn: verbindingswoorden zoals omdat, daarom, maar en toch maken van een rijtje zinnen een tekst.
Formulieren invullen: de eerste schrijfopdracht
Je eerste Nederlandse schrijfwerk is waarschijnlijk een formulier: je inschrijven bij de gemeente, je kind aanmelden op school, je inschrijven bij een huisarts, solliciteren. Steeds komen dezelfde velden terug:
| Op het formulier | Wat je invult | Let op |
|---|---|---|
| voornaam / voornamen | je eerste naam / al je voornamen | Zoals in je paspoort |
| achternaam | je familienaam | |
| geboortedatum | de dag waarop je geboren bent | Dag-maand-jaar: 03-11-1990 |
| geboorteplaats | de plaats waar je geboren bent | |
| nationaliteit | het land waarvan je staatsburger bent | Als bijvoeglijk naamwoord: Nederlandse, Poolse, Syrische … |
| burgerservicenummer (BSN) | je persoonlijke nummer | Je persoonlijke identificatienummer in Nederland |
| straat en huisnummer | je adres | Eerst de straatnaam, dan het nummer |
| handtekening | je handtekening |
Een Nederlands adres schrijf je met de straat vóór het nummer (Kerkstraat 12). Op de volgende regel staan de postcode en de plaats (1234 AB Utrecht). Een postcode bestaat uit vier cijfers en twee hoofdletters.
Het skelet van een e-mail
De vaste vormen van formele Nederlandse post liggen behoorlijk vast. Als je ze één keer leert, scheelt dat bij elke e-mail de helft van het werk:
| Onderdeel | Formeel | Minder formeel |
|---|---|---|
| Aanhef (naam bekend) | Geachte heer De Vries, / Geachte mevrouw Jansen, | Beste Mark, |
| Aanhef (naam onbekend) | Geachte heer/mevrouw, | Beste …, |
| Opening | Ik schrijf u omdat … | Ik wil je laten weten dat … |
| Verzoek | Zou u … kunnen …? | Kun je …? |
| Afsluiting | Met vriendelijke groet, | Groetjes, |
Drie kleine regels zorgen vaak voor fouten:
- In een formele aanhef gebruik je de achternaam, niet de voornaam: Geachte heer Jansen, niet Geachte heer Peter.
- Staat er alleen een achternaam, dan schrijf je het woordje ervoor met een hoofdletter: Geachte heer De Vries. Met de voornaam erbij wordt het Jan de Vries. Hetzelfde geldt voor Van, Van der en dergelijke.
- Heb je iemand in een formele brief met u aangesproken, blijf dan tot het eind bij u. Als halverwege je opduikt, leest dat als een plotselinge verandering van toon.
Twee voorbeelden: het verschil tussen A2 en B1
Twee teksten van dezelfde soort laten het verschil tussen de niveaus het best zien. Beide zijn voor deze pagina geschreven.
A2: de school laten weten dat je kind ziek is
Onderwerp: ziekmelding Noah (groep 5)
Beste juf Anouk,
Noah is vandaag ziek. Hij heeft koorts en blijft thuis. Ik hoop dat hij morgen weer naar school kan komen.
Met vriendelijke groet, Sara Haddad
Kort, correct en genoeg: wie, wat er is gebeurd, wanneer. Juf (voor een vrouwelijke leerkracht; meester voor een mannelijke) is de gewone manier om een leerkracht op de basisschool aan te spreken.
B1: een lekkage melden bij je verhuurder
Onderwerp: lekkage in de badkamer
Geachte heer De Vries,
Ik schrijf u omdat er sinds maandag water uit het plafond van de badkamer lekt. De vlek wordt elke dag groter en ik maak me zorgen over schimmel. Ik heb foto’s gemaakt; die stuur ik mee als bijlage.
Zou u zo snel mogelijk een loodgieter kunnen sturen? Ik ben deze week elke dag na 16.00 uur thuis.
Alvast bedankt voor uw reactie.
Met vriendelijke groet, Daniel Kowalski
Wat dit B1 maakt, is niet de lengte maar de opbouw. De tekst beschrijft het probleem (lekt), noemt het gevolg (wordt groter, schimmel), geeft bewijs (foto’s … als bijlage), doet een duidelijk verzoek (Zou u … kunnen sturen?) en maakt het de lezer makkelijk (na 16.00 uur thuis). De B1-schrijfopdrachten in het examen zoeken precies naar deze stappen.
Woorden die een tekst verbinden
De sleutel tot B1 zijn verbindingswoorden, en wat ze doen met de plaats van het werkwoord. Het paar dat het vaakst door elkaar gaat, is want en omdat: allebei geven ze een reden, maar ze zetten het werkwoord op een andere plek.
| Verbindingswoord | Waarvoor | Plaats van het werkwoord | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| want | een reden geven | verandert niet | Ik kom niet, want ik ben ziek. |
| omdat | een reden geven | werkwoord naar het eind | Ik kom niet, omdat ik ziek ben. |
| als | een voorwaarde of een moment | werkwoord naar het eind | Als ik beter ben, kom ik weer. |
| maar | een tegenstelling | verandert niet | Ik wil komen, maar ik ben ziek. |
| daarom | een gevolg | werkwoord naar voren (inversie) | Ik ben ziek. Daarom kom ik niet. |
| toch | iets gebeurt ondanks iets anders | werkwoord naar voren (inversie) | Ik ben ziek. Toch ga ik werken. |
Voor de volgorde zijn eerst, daarna en tot slot genoeg. Ook die trekken het werkwoord naar voren als de zin ermee begint: Daarna ga ik naar huis.
Veelgemaakte fouten bij het schrijven
Fouten zie je bij schrijven makkelijker dan bij spreken, omdat ze voor je liggen. Deze komen het vaakst voor:
- De plaats van het werkwoord. Hetzelfde probleem als bij spreken, maar op papier beter zichtbaar: in een hoofdzin staat de persoonsvorm op de tweede plaats, in een bijzin aan het eind. Ik kom niet, omdat ik ziek ben. De regels staan op de pagina grammatica.
- de of het. Een fout met de/het valt in een gesprek vaak niet op, maar op papier wel. Hij heeft ook invloed op de uitgang van het bijvoeglijk naamwoord: het huis maar een groot huis; de auto maar een grote auto. Elk nieuw zelfstandig naamwoord met het lidwoord erbij leren is de enige oplossing die blijft werken.
- d of t aan het eind van werkwoorden. Hij wordt of hij word? Ik heb gewerkt of gewerkd? Ook Nederlanders vergissen zich hierin, en de regels zijn duidelijk. Op de pagina spelling staan ze uitgelegd, met ’t kofschip.
- Hoofdletters bij dagen en maanden. In het Nederlands schrijf je dagen en maanden met een kleine letter: op maandag 3 november. In veel andere talen is dat anders, dus deze fout valt snel op.
- Te lange zinnen. Een lange zin met veel bijzinnen loopt in het Nederlands snel vast. Twee korte zinnen zijn vaak correcter en duidelijker dan één lange.
De beste manier om beter te schrijven: neem een goede tekst als voorbeeld. Lees je een e-mail of een korte tekst? Schrijf bij het lezen de vaste zinnen op, zoals Ik wil graag een afspraak maken en Kunt u mij laten weten …, en gebruik ze in je eigen tekst. Dat gaat veel sneller en klinkt natuurlijker dan elke zin zelf bedenken.
Schrijven oefenen met oefenexamens
Op de oefenpagina van DUO staan drie oefentoetsen schrijven op A2 als pdf. Omdat het echte examen op papier is, is de meest realistische voorbereiding: print ze en maak ze met de hand, met de klok erbij. Voor B1 vind je losse schrijfopdrachten en de oefenexamens NT2 via de voorbereidingspagina van CvTE.
Iemand vinden die je tekst nakijkt, helpt het snelst. Ook taalcafés in de bibliotheek en een vrijwillig taalmaatje kunnen daarbij helpen. Meer daarover lees je op de pagina spreken.
Een schrijfplan van vier weken
| Week | Wat je doet | Waarom |
|---|---|---|
| 1 | Schrijf elke dag drie zinnen: wat heb je gisteren gedaan? Controleer de plaats van het werkwoord. | Basis van de zinsbouw |
| 2 | Pas de twee voorbeeldmails hierboven aan je eigen situatie aan. | De vaste vormen in je eigen tekst gebruiken |
| 3 | Zet in elke tekst minstens twee verbindingswoorden: omdat, daarom, maar. | Samenhangende tekst op B1 |
| 4 | Maak één opdracht uit een oefenexamen (A2 op papier, B1 op de computer), met de klok erbij. | Omstandigheden van het examen |
Schrijven in de examens
Anders dan bij de andere onderdelen doe je het schrijfexamen A2 met pen en papier: vier opdrachten in 40 minuten, zoals een korte brief schrijven of een formulier invullen. Sla het oefenen met de hand niet over. Als je gewend bent aan een toetsenbord, kan schrijven op papier verrassend langzaam gaan.
Op B1 en B2 (NT2) schrijf je op de computer en duurt het examen 100 minuten. Je kiest zelf in welke volgorde je de opdrachten maakt:
| Opdracht | Wat er gevraagd wordt | Programma I (B1) | Programma II (B2) |
|---|---|---|---|
| Zinsopdracht | Eén zin schrijven of afmaken | 8 | 7–8 |
| Gedeeltelijke schrijfopdracht | Kort bericht, een tekst afmaken, een formulier | 2 | — |
| Korte schrijfopdracht | Briefje, korte brief, een situatie beschrijven | 2 | 1–2 |
| Middellange schrijfopdracht | Een probleem beschrijven en een oplossing voorstellen, soms met een tabel of grafiek | — | 1–2 |
De meeste opdrachten gaan over werk of studie, een deel over het dagelijks leven. Bij het schrijfexamen mag je het woordenboek Van Dale Pocketwoordenboek NT2 gebruiken. Een ander woordenboek, Google Translate of een ander digitaal hulpmiddel mag niet. Je neemt het woordenboek zelf mee en er mogen geen aantekeningen in staan. Meer daarover lees je op de pagina over de examendag. Welk programma voor jou geldt, staat op de NT2-pagina. In de beschrijving van het examen van CvTE staan de details per programma.
Test jezelf
1. Verbeter: Ik kom niet omdat ik ben ziek.
Ik kom niet, omdat ik ziek ben. Na omdat gaat het werkwoord naar het eind. Wil je het werkwoord laten staan waar het staat? Gebruik dan want: Ik kom niet, want ik ben ziek.
2. Je schrijft aan een organisatie en weet de naam niet. Hoe begin en eindig je?
Begin met Geachte heer/mevrouw, en eindig met Met vriendelijke groet, gevolgd door je voor- en achternaam.
3. Is dit goed: Daarom ik kom niet.?
Nee. Met daarom aan het begin staat de persoonsvorm op de tweede plaats: Daarom kom ik niet.
Zo oefen je schrijven in Taalnest
Schrijven gaat in de lessen in twee stappen. Eerst invuloefeningen: je zet de woorden en het grammaticapatroon van de les op de juiste plek. Daarna een korte schrijfopdracht: je bouwt met hetzelfde patroon je eigen zin. De eerste stap laat je het patroon zien; de tweede maakt er jouw zin van.
Veelgestelde vragen
Is het slecht om een vertaalapp te gebruiken?
Om in het dagelijks leven een belangrijke brief te begrijpen, is dat prima. Maar als je je tekst in je eigen taal schrijft en hem laat vertalen, leer je niet schrijven: ook als de vertaling klopt, heb jij die zin niet gebouwd. In het examen zijn Google Translate en digitale woordenboeken niet toegestaan.
Schrijf ik in een e-mail Geachte of Beste?
Geachte voor organisaties, mensen die je niet kent en formele zaken. Beste voor mensen die je kent, leerkrachten en collega’s. Twijfel je? Begin dan met Geachte. Antwoordt de ander met Beste, dan kun jij dat ook doen.
Hoe controleer ik mijn eigen tekst?
Stel jezelf drie vragen. Staat de persoonsvorm in elke hoofdzin op de tweede plaats? Staat het werkwoord aan het eind in zinnen die beginnen met omdat, als of dat? Zijn het lidwoord en de spelling van elk zelfstandig naamwoord goed? Met deze drie vragen vind je de meeste fouten.
Het schrijfexamen A2 is met de hand. Maakt mijn handschrift uit?
Niet zolang het leesbaar is. De beoordeling kijkt of de tekst te begrijpen is en of je de opdracht uitvoert, niet hoe netjes je schrijft. Maar een woord dat niet te lezen is, kan ook niet beoordeeld worden. Schrijf dus duidelijk en zorg dat lettercombinaties zoals ij, ui en eu goed uit elkaar te houden zijn. Dat is nog een reden om minstens een paar oefentoetsen op papier te maken.