Lezen in het Nederlands: wat je per niveau leest en hoe je sneller wordt
Laatst bijgewerkt:
Lezen is van de vier basisvaardigheden meestal de vaardigheid die het snelst vooruitgaat. De reden is simpel: een tekst wacht niet op je, maar hij jaagt je ook niet op. Je kunt stilstaan bij een onbekend woord, een zin twee keer lezen of teruggaan om uit te zoeken wie wat deed. Bij luisteren kan dat allemaal niet.
Daarom begrijpen de meeste mensen Nederlands eerst als ze lezen, en komt spreken pas veel later. Laat dat verschil je niet ontmoedigen. “Ik begrijp wat ik lees, maar ik kan niet praten” is geen zwakte. Het is de normale volgorde waarin de vaardigheden zich ontwikkelen.
Wat je per niveau kunt lezen
Het Europees Referentiekader (ERK, in het Engels CEFR) beschrijft zes niveaus voor lezen. In de praktijk gaat de weg van iemand die Nederlands leert door de eerste vier:
| Niveau | Wat je kunt lezen | Voorbeeld uit het dagelijks leven |
|---|---|---|
| A1 | Bekende namen, losse woorden, heel korte eenvoudige zinnen | Bordjes, velden op een formulier, een briefje op de koelkast |
| A2 | Korte, eenvoudige teksten over het dagelijks leven | Folder van de supermarkt, menukaart, een kort bericht |
| B1 | Duidelijke teksten in alledaagse taal en werktaal | Nieuwsbericht, gebruiksaanwijzing, een brief van de gemeente |
| B2 | Lange, ingewikkelde teksten waarin iemand een mening verdedigt | Opiniestuk, arbeidscontract, officieel rapport |
De grootste sprong zit tussen A2 en B1. Tot A2 lijken teksten voor jou geschreven: korte zinnen, bekende woorden. Vanaf B1 is de tekst geschreven voor een Nederlandse lezer, en niemand heeft de zinnen ingekort tot jouw niveau. De enige manier om over die drempel te komen, is leren doorlezen ondanks de stukken die je niet begrijpt.
Twee soorten lezen, twee verschillende doelen
In lessen Nederlands wordt lezen meestal in tweeën gesplitst, en elk soort lezen heeft een ander doel:
- Scannend lezen. Je zoekt één stukje informatie: hoe laat, welk nummer, welke datum. Je leest niet van begin tot eind; je oog zoekt wat het nodig heeft. Brieven, advertenties en formulieren lees je zo.
- Begrijpend lezen. Je leest de hele tekst om te begrijpen wat de schrijver bedoelt. Nieuws, artikelen en examenteksten lees je zo.
Een praktische regel: als meer dan ongeveer één op de twintig woorden onbekend is (meer dan 5%), is de tekst nu te moeilijk voor je. Als je op elke regel een woord opzoekt, gaat het lezen kapot: je bent het begin van de zin vergeten voordat je bij het eind bent. Een niveau lager gaan werkt altijd sneller dan worstelen met een woordenboek.
Zoek een onbekend woord niet meteen op, maar lees eerst de zin af. In het Nederlands staat het deel dat de betekenis draagt vaak aan het eind. Als je daar bent, weet je het woord misschien al. Zet de woorden die je hebt genoteerd daarna in je woordenschatoefening. Zo wordt elke tekst ook een woordenschatles.
Patronen die het lezen vertragen
Het meeste werk bij het lezen zit niet in de woorden, maar in de bouw van de zin. Vier patronen zorgen bij veel leerders voor de meeste vertraging:
- Het werkwoord aan het eind. Na woorden als omdat, dat en als gaat de persoonsvorm helemaal naar het eind van de bijzin: …omdat hij morgen naar Utrecht gaat. In een lange zin weet je vaak pas bij het laatste woord wat er gebeurt. Train jezelf om de zin open te houden tot het werkwoord komt. Voor sommige leerders voelt dit vertrouwd, omdat het werkwoord in hun eigen taal ook achteraan staat; voor anderen is het juist nieuw.
- Scheidbare werkwoorden. Het Nederlands splitst sommige werkwoorden in tweeën. Het eerste deel staat vooraan, het tweede deel aan het eind van de zin: Ik sta om zeven uur op. Sta alleen betekent “staan”; pas samen met op aan het eind wordt het opstaan, uit bed komen. Sluit de betekenis dus niet af voordat je het laatste woord hebt gezien.
- Samengestelde woorden. Het Nederlands plakt woorden aan elkaar: ziektekostenverzekering. Haal het woord uit elkaar voordat je het woordenboek pakt: ziekte + kosten + verzekering. Zo kun je de meeste lange woorden oplossen, en de kern van de betekenis zit in het laatste deel: dit is een soort verzekering.
- Verwijswoorden zoals er, die en dat. Deze woorden staan in plaats van iets wat al eerder genoemd is. Zit je vast in een zin? Zoek dan eerst uit waar deze woorden naar verwijzen.
Onder de eerste twee patronen ligt dezelfde regel: in een hoofdzin staat de persoonsvorm op de tweede plaats, in een bijzin aan het eind. Als die zinsbouw eenmaal duidelijk is, worden alle vier de patronen tegelijk makkelijker.
Voorbeeld: een brief van de gemeente lezen
Iedereen die in Nederland woont, moet dezelfde soorten teksten lezen: van de gemeente, van DUO, van de verhuurder, van school. Dat is geen literatuur. In elke brief zit een verzoek, een termijn en een gevolg. De brief hieronder is voor deze pagina geschreven, maar volgt het patroon van echte brieven precies:
Gemeente Voorbeeldstad Onderwerp: uw aanvraag voor een parkeervergunning
Geachte mevrouw Novak,
Op 14 oktober hebben wij uw aanvraag voor een parkeervergunning ontvangen. Wij kunnen uw aanvraag nog niet behandelen, omdat er een document ontbreekt. Wilt u uiterlijk 15 november een kopie van uw huurcontract opsturen? U kunt het document uploaden via Mijn Gemeente of het per post naar ons sturen.
Stuurt u het document niet op tijd? Dan kunnen wij uw aanvraag helaas niet in behandeling nemen.
Met vriendelijke groet, Afdeling Vergunningen
Je hoeft deze brief niet regel voor regel te vertalen. Als je hem scant en vier vragen beantwoordt, ben je klaar:
- Wat willen ze? → een kopie van uw huurcontract.
- Wat is de termijn? → uiterlijk 15 november: op 15 november moet het er zijn.
- Hoe stuur ik het op? → uploaden via Mijn Gemeente of per post: online in je account bij de gemeente, of met de post.
- Wat gebeurt er als ik niets doe? → niet in behandeling nemen: de gemeente gaat niet verder met je aanvraag.
Officiële brieven beantwoorden deze vier vragen bijna altijd met dezelfde woorden. Als je de woorden hieronder kent, begrijp je al de helft van elke brief:
| Woord in de brief | In gewone woorden |
|---|---|
| de aanvraag | het verzoek dat je hebt ingediend |
| ontvangen | gekregen |
| ontbreken | er niet zijn, missen |
| uiterlijk | op z’n laatst |
| binnen zes weken | voordat er zes weken voorbij zijn |
| opsturen | sturen, versturen |
| de bijlage | een document dat bij een brief of e-mail zit |
| in behandeling nemen | aan je aanvraag gaan werken |
| bezwaar maken | officieel laten weten dat je het niet eens bent met een besluit |
| helaas | jammer genoeg |
Waar je helaas ziet, brengt de brief meestal slecht nieuws. Bezwaar maken betekent dat je het recht hebt om tegen een besluit in te gaan, vaak binnen een vaste termijn. Zie je een van deze twee woorden? Lees dan langzaam en goed.
Waar je kijkt in elk soort tekst
Elk soort tekst zet de belangrijke informatie op een vaste plek. Als je weet waar, vind je wat je nodig hebt zonder alles te lezen:
| Tekst | Waar je kijkt | Woorden om op te letten |
|---|---|---|
| Formulier | Verplichte velden en de plek voor je handtekening | verplicht (moet je invullen), handtekening, datum |
| Vacature | Wat ze vragen en wat ze bieden | Wat vragen wij? (wat je moet kunnen), Wat bieden wij? (wat je krijgt), reageren vóór (laatste dag om te solliciteren) |
| Huuradvertentie | Wat er in de prijs zit | kale huur (huur zonder servicekosten), servicekosten (kosten voor diensten en voorzieningen), borg (geld dat je vooraf betaalt en later terugkrijgt) |
| Bijsluiter van een medicijn | Dosering en bijwerkingen | de bijsluiter (het papier in de doos), dosering (hoeveel en hoe vaak), bijwerkingen (klachten die het medicijn kan geven) |
| Nieuwsbrief van school | Data en wat er van jou verwacht wordt | ouderavond (avond op school voor ouders), vrij (geen school), meenemen (bij je hebben als je komt) |
Vooral kale huur is belangrijk: het bedrag in een huuradvertentie is vaak zonder servicekosten, dus wat je echt per maand betaalt, is hoger. Lezen gaat hier letterlijk over geld.
Leesmateriaal op jouw niveau
Het moeilijkste is niet teksten vinden, maar teksten vinden op het juiste niveau. Betrouwbare plekken om te beginnen:
- A1–A2: Taalklas.nl, een programma van de stichting Oefenen.nl, die geen winst maakt: korte teksten uit het dagelijks leven met oefeningen, tot ongeveer A2.
- A2-examen: bij de oefenexamens van DUO zitten vier oefentoetsen lezen op A2, in de browser en in de vorm van het echte examen.
- B1–B2-examen: de voorbereidingspagina van CvTE brengt je naar de oefenexamens NT2.
- Nieuws in eenvoudig Nederlands: het Jeugdjournaal van de NOS schrijft actueel nieuws kort en eenvoudig. Uit België komt Wablieft, een krant die bewust in duidelijke taal is geschreven.
- De bibliotheek: veel vestigingen van de bibliotheek hebben een Taalhuis en leesmateriaal voor mensen die Nederlands leren. Wat er is, verschilt per gemeente. Vragen bij de dichtstbijzijnde vestiging is de snelste weg.
Een leesplan van vier weken
Lezen gaat het best vooruit met korte, gerichte sessies. Elke dag 15 tot 20 minuten levert meer op dan één lange sessie per week.
| Week | Wat je doet | Waarom |
|---|---|---|
| 1 | Lees elke dag een korte tekst op jouw niveau. Markeer onbekende woorden alleen; zoek er hoogstens vijf op. | Wennen aan lezen zonder woordenboek |
| 2 | Lees eerst de vragen en zoek dan het antwoord in de tekst. Houd de tijd bij. | Sneller scannend lezen |
| 3 | Maak één oefenexamen (A2 of NT2). Schrijf bij elke fout op waarom je het verkeerd begreep. | Wennen aan de vorm van het examen |
| 4 | Lees teksten uit je eigen leven: een brief van de gemeente, een nieuwsbrief van school, een e-mail van je werk. | Lezen meenemen naar het echte leven |
Lezen in de examens
Bij de inburgering zijn er taalexamens op A2, B1 en B2. De examens B1 en B2 zijn eigenlijk het Staatsexamen NT2 zelf. Lezen doe je op alle drie de niveaus op de computer:
| A2 (inburgering) | B1 (NT2 Programma I) | B2 (NT2 Programma II) | |
|---|---|---|---|
| Duur | 65 minuten | 110 minuten | 100 minuten |
| Vorm | Teksten lezen, vragen beantwoorden | 6 teksten, 36 meerkeuzevragen | 6 teksten, 36 meerkeuzevragen |
Twee details van het NT2-examen veranderen hoe je je voorbereidt. Ten eerste mag je bij het leesexamen het woordenboek Van Dale Pocketwoordenboek NT2 gebruiken, maar alleen dat woordenboek. Je neemt het zelf mee en er mogen geen aantekeningen in staan. Ten tweede vragen de vragen niet alleen wat er in de tekst staat. Ze vragen ook voor wie de tekst geschreven is, hoe twee alinea’s met elkaar te maken hebben of tot welke conclusie de schrijver komt. Begrijpend lezen oefenen is dus echt nodig.
Op welk niveau je examen doet, hangt af van je leerroute. Dat lees je op de pagina over de leerroutes. Plan je je examens? Op de pagina termijn en boete zie je hoeveel tijd je hebt.
Test jezelf
1. Wat betekent Ik sta morgen om zes uur op.?
Morgen kom je om zes uur uit bed. Het werkwoord opstaan is in tweeën gesplitst; zonder het op aan het eind klopt de betekenis niet.
2. Haal ziektekostenverzekering uit elkaar.
ziekte + kosten + verzekering: een verzekering voor de kosten als je ziek bent. De kern van de betekenis zit in het laatste deel: het is een verzekering.
3. In de brief staat uiterlijk 15 november. Mag je het op 16 november sturen?
Nee. Uiterlijk betekent “op z’n laatst”; 15 november is de laatste dag.
Zo oefen je lezen in Taalnest
Elke les heeft een korte Nederlandse tekst met de woorden van die les, gevolgd door juist/onjuist-vragen over de tekst. De tekst is geen verzonnen oefenzin; hij komt uit het thema van de les: verhuizen, de gemeente, werk zoeken, een afspraak bij de dokter.
Dat is omdat je lezen niet los oefent. Dezelfde tekst is ook de bron voor de luisteroefening, en de zinnen eruit zijn een voorbeeld bij de schrijfopdracht. De vaardigheden versterken elkaar in de les: geen acht losse cursussen, maar één lesverloop.
Veelgestelde vragen
Moet ik een woordenboek gebruiken als ik lees?
Ja, maar niet bij elk woord. Lees eerst de zin of alinea af. Begrijp je de betekenis dan nog steeds niet? Zoek dan het woord op dat het vaakst terugkomt of dat midden in de zin de betekenis draagt. Bij het leesexamen van NT2 mag je een woordenboek gebruiken, maar de tijd is kort. Wie elk woord opzoekt, komt niet aan de laatste teksten toe.
Moet ik hardop lezen of in stilte?
Ze hebben een ander doel. In stilte lezen is voor snelheid en begrip. Hardop lezen koppelt spelling aan klank en traint je uitspraak. Een goede gewoonte: lees een korte tekst eerst in stilte om hem te begrijpen, en daarna één keer hardop.
Vanaf welk niveau kan ik een Nederlandse krant lezen?
Nieuwssites in eenvoudig Nederlands kun je tegen het eind van A2 gaan volgen. Gewone kranten en nieuwssites lees je met gemak tussen het eind van B1 en B2. Opiniestukken en columns zijn de laatste deur die opengaat.
Helpt het voor lezen als ik series met ondertiteling kijk?
Nederlandse ondertiteling helpt zowel bij lezen als bij luisteren, omdat je dezelfde zin tegelijk ziet en hoort. Ondertiteling in je eigen taal helpt je het verhaal te volgen, maar niet je Nederlands.